Hürmüz gemi geçişi: Savaş sonrası dönemde trafik toparlanıyor, riskler sürüyor

Ne oldu?

Hürmüz gemi geçişi, küresel petrol ve doğalgaz ticaretinin en kritik darboğazı olan Hürmüz Boğazı'ndaki ticari deniz trafiğini ifade eder. Bölgede yaşanan savaşın ardından neredeyse durma noktasına gelen bu trafik, son günlerde kayda değer bir toparlanma gösterdi. Anadolu Ajansı'nın verilerine göre, boğazdan geçen gemi sayısı savaş sonrası dönemin en yüksek seviyesine ulaştı. Savaş öncesinde günlük ortalama 120 ila 140 olan gemi geçiş sayısı, çatışmalar sırasında 27 Şubat - 6 Mart tarihleri arasında yüzde 90'a varan bir düşüşle sembolik seviyelere gerilemişti. Reuters'ın geçtiğimiz günlerdeki raporları, 24 saatlik bir dilimde yalnızca birkaç kuru yük gemisinin geçiş yapabildiğini ortaya koymuştu. Şimdi ise özellikle Birleşmiş Milletler'in (BM) devreye girmesiyle birlikte organize tahliye ve geçişler hız kazandı. BM'nin koordinasyonunda 57 geminin güvenli bir şekilde boğazdan geçiş yaptığı bildirildi. Bu rakam, ateşkesin kısmen de olsa işlerlik kazandığının bir göstergesi olarak okunuyor.

Neden gündemde?

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği, İran ile Umman arasındaki dar bir su yoludur. Bölgedeki herhangi bir istikrarsızlık, doğrudan küresel enerji fiyatlarına ve Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerin maliyetlerine yansır. Konunun Türkiye gündemine taşınmasının birkaç somut nedeni var. İlk olarak, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu'nun yaptığı açıklamayla, bölgede mahsur kalan 3 Türk bağlantılı geminin güvenli şekilde ayrıldığı duyuruldu. İkinci olarak, Umman hükümetinden gelen 'gemi geçişleri ücretsiz sürecek' şeklindeki stratejik mesaj, bölgede yeni bir gerilim istemeyen aktörlerin pozisyonunu netleştirdi. Üçüncü ve en önemli neden ise, trafikteki bu kısmi iyileşmenin, savaşın tamamen sona erdiğine dair bir işaret olmaktan ziyade kırılgan bir ateşkes ortamına dayanması. İran'ın boğazdaki askeri varlığı ve zaman zaman yaptığı uyarılar, riskin tamamen ortadan kalkmadığını gösteriyor. Petrol ve doğalgaz araştırma firması HFA'nın raporu, krizin en yoğun anında boğazdan yalnızca İran bandıralı gemilerin geçebildiğini ortaya koyarak durumun ciddiyetini gözler önüne sermişti.

Bilinmesi gerekenler

Hürmüz Boğazı'ndaki mevcut durum bir 'normalleşme' olarak adlandırılamaz; daha çok 'kontrollü ve sınırlı bir toparlanma' söz konusudur. Gemi trafiği son bir haftada savaş sonrası en yüksek seviyesine çıkmış olsa da, Lloyd's List Intelligence verilerine göre hâlâ savaş öncesindeki 120-140 bandının oldukça altında seyrediyor. Geçişler büyük ölçüde BM'nin insani koridor ve tahliye planı çerçevesinde gerçekleşiyor. Ticari sigorta maliyetleri ise astronomik seviyelerde kalmaya devam ediyor; bu da birçok armatörün henüz bölgeye dönme konusunda isteksiz olduğunu gösteriyor. Umman yönetiminin 'ücretsiz geçiş' ve 'güvenlik garantisi' çabaları olumlu karşılansa da, boğazın kontrolüne dair İran'ın tutumu belirleyici olmaya devam ediyor. Bölgede seyreden gemilerin AIS (Otomatik Tanımlama Sistemi) sinyallerini kapatarak hayalet gemi modunda ilerlediğine dair raporlar, güvenlik endişelerinin ne kadar yüksek olduğunu ortaya koyuyor.

Sırada ne var?

Küresel piyasaların ve bölge ülkelerinin gözü, kırılgan ateşkesin kalıcı bir barışa dönüşüp dönüşmeyeceğinde. Eğer diplomatik çabalar sonuç verir ve kalıcı bir istikrar sağlanırsa, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin aşamalı olarak savaş öncesi seviyelere dönmesi beklenebilir. Ancak İran'dan gelebilecek yeni bir uyarı veya askeri hareketlilik, toparlanma sürecini anında tersine çevirebilir. Türkiye açısından ise öncelik, bölgede hâlâ risk altında olabilecek Türk mürettebatlı veya Türkiye bağlantılı gemilerin durumudur. Bakan Uraloğlu'nun koordinasyonundaki kriz masasının çalışmaları sürüyor. Önümüzdeki günlerde uluslararası denizcilik sigorta birliklerinin (Lloyd's gibi) Hürmüz Boğazı için vereceği risk güncellemeleri, trafiğin ne kadar hızlı normalleşeceğinin en somut göstergesi olacak.