Hürmüz Boğazı'nın kapatılması: İsviçre'de kritik diplomasi trafiği başlarken İran'dan yeni hamle

Ne oldu?

Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, İran'ın Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne bağlayan stratejik su yolundan ticari gemi geçişlerini durdurmasıyla başlayan, küresel enerji arz güvenliğini doğrudan tehdit eden bir kriz haline geldi. İran ordusu, üç gün önce geçici olarak açıldığı duyurulan boğazın, ABD'nin deniz ablukasının sürmesi gerekçesiyle yeniden kapatıldığını açıkladı. Kararla birlikte bölgedeki ticari gemilere yönelik müdahale tehdidinin devam ettiği bildirilirken, yarın İsviçre'de başlaması planlanan diplomatik temaslar krizin seyrini belirleyecek en kritik adım olarak görülüyor. Şarkul Avsat Türkçe'nin aktardığına göre heyetlerin İsviçre'ye ulaşmaya başladığı şu saatlerde, piyasalarda petrol fiyatlarındaki sert dalgalanma sürüyor.

Neden gündemde?

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği dar bir koridor. İran'ın boğazı kapatma kararı, enerji tedarik zincirinde yarattığı kırılmayla yalnızca petrol fiyatlarını değil, küresel enflasyon beklentilerini de altüst etti. Kurdistan24'ün raporuna göre yalnızca Irak ekonomisine maliyeti 37 milyar doları aşan bu kapanma, başta komşu ülkeler olmak üzere çok sayıda aktörü acil çözüm arayışına itti. TRT Haber'in analizinde vurgulandığı gibi boğazdaki fiili kapanma, enerji kanallarının yanı sıra sigorta maliyetlerinden alternatif rota hesaplarına kadar geniş bir alanda baskıyı yoğunlaştırdı. Dünya piyasaları adeta "tasarruf" moduna geçerken, İsviçre'de başlayacak görüşmeler krizin diplomatik kanaldan çözülüp çözülemeyeceğine dair umutları topladı.

Bilinmesi gerekenler

İran'ın boğazı kapatma gerekçesinin merkezinde ABD'nin bölgedeki askeri varlığı ve yaptırım rejimi yer alıyor. Tahran yönetimi, kendisine yönelik ablukanın kalkmaması halinde ticari gemilerin hedef alınabileceği uyarısını yinelerken, uluslararası hukuk çerçevesinde boğazlardan geçiş rejimini düzenleyen kurallarla bu adımın bağdaşmadığı görüşü ağır basıyor. 18 Nisan'da duyurulan son kapanma kararı, daha önce kısa süreli açılışlarla yumuşama sinyali veren Tahran'ın pozisyonunu sertleştirdiğini gösteriyor. Habertürk TV'nin aktardığı üzere İran devrim muhafızlarına bağlı unsurların boğazdaki izinsiz geçişlere doğrudan müdahale ettiğine dair görüntüler, krizin askeri boyutunun da ihmal edilemeyecek düzeyde olduğuna işaret ediyor. ABD Başkanı Trump'ın gelişmelere ilişkin yaptığı açıklamada ise diplomatik çözüm çağrısı ile askeri seçeneğin masada olduğu mesajı arasında denge kurmaya çalıştığı dikkat çekti.

Sırada ne var?

Yarın İsviçre'de başlayacak görüşmeler, krizin kısa vadedeki yönünü tayin edecek. Diplomatik kaynaklar, tarafların doğrudan masaya oturmasının bile başlı başına bir ilerleme sayılabileceği görüşünde. Ancak İran'ın ABD ablukasının kaldırılması yönündeki ısrarı ile Washington'un nükleer program ve bölgesel nüfuz konularındaki talepleri arasındaki uçurum, müzakerelerin hızlı sonuç vermesini zorlaştırıyor. Uzmanlar, görüşmelerden somut bir takvim çıkmaması halinde alternatif rota arayışlarının hızlanacağını ve petrol fiyatlarındaki oynaklığın kalıcı hale gelebileceğini belirtiyor. Bölge ülkeleri içinse en acil başlık, Irak örneğinde görüldüğü gibi milyarlarca dolarlık ekonomik kaybın nasıl telafi edileceği sorusu etrafında şekilleniyor.