Hürmüz Boğazı'nda gerilim tırmanıyor: İran’dan yeni seyrüsefer kısıtlaması, ABD’den restleşme sinyali

Ne oldu?

Hürmüz açıklaması, İran’ın stratejik su yolundaki denetimini sıkılaştırdığını duyurmasıyla patlak veren diplomatik ve askeri bir gerilimdir. İranlı yetkililer, Hürmüz Boğazı’ndan geçişin yalnızca İran ile işbirliği yapan taraflara açık olacağını ve gemilerin Tahran tarafından belirlenen güzergahların dışına çıkamayacağını bildirdi. Bu çıkışa dakikalar içinde ABD cephesinden yanıt geldi. ABD Başkanı Trump, ordusuna verdiği gizli bir talimatla 200’den fazla ticari geminin boğazdan sorunsuz geçtiğini öne sürerek petrol akışının çatışma öncesi seviyeleri aştığını savundu.

Neden gündemde?

Hürmüz Boğazı, dünya deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık beşte birinin geçtiği dar bir koridor. İran’ın “geçici deniz koridoruna izin verilmeyecek” şeklindeki son uyarısı, bölgede ABD ile zaten kırılgan olan güvenlik dengesini daha da bozdu. Bahreyn merkezli ABD Beşinci Filosu’na ait unsurların ticari gemilere refakat etmeye başladığı iddiaları gündemdeyken, İran Devrim Muhafızları’na bağlı sürat teknelerinin son birkaç haftadır bazı tankerlere taciz manevraları yaptığı öne sürülüyor. Hem Bloomberg HT hem de Haber 7’nin geçtiği son dakika başlıkları, piyasaların gözünü yeniden Basra Körfezi’ne çevirmesine neden oldu.

Bilinmesi gerekenler

İran’ın masaya koyduğu yeni kurala göre, boğazda seyreden gemilerin Tahran’ın belirlediği deniz trafik ayrım düzenine uyması zorunlu. İran, bu kurala uymayan gemileri “yabancı askeri varlığın uzantısı” sayacağını ima ediyor. Buna karşın ABD Başkanı Trump, “Detaylar kısa sürede açıklanacak” sözleriyle yeni bir operasyonel çerçevenin sinyalini verdi. Rudaw’a yansıyan ABD kaynaklı açıklamada, bölgedeki petrol akışının çatışma öncesi hacimleri geçtiği belirtilerek Washington’un boğazı açık tutma konusundaki kararlılığı vurgulandı. BirGün’ün haberinde ise İran’ın “geçici deniz koridoruna izin yok” restine dikkat çekilerek, alternatif güzergah arayışlarının kısa vadede mümkün olmadığı kaydedildi. Borsa İstanbul ve küresel borsalarda enerji hisseleri bu tırmanışa anlık tepki verirken, Brent petrol fiyatlarında yukarı yönlü baskı oluştu. Türkiye ise enerji arz güvenliği açısından gelişmeleri yakından izliyor; çünkü Türkiye’nin ham petrol ithalatının önemli bir kısmı bu rotayı kullanan tankerlerle taşınıyor.

Sırada ne var?

ABD Başkanı Trump’ın “Detaylar kısa sürede açıklanacak” demesi, önümüzdeki saatlerde yeni bir askeri veya diplomatik hamlenin duyurulabileceğine işaret ediyor. Uzmanlar, İran’ın BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne aykırı bir eylem yapması durumunda Washington’un boğazda seyrüsefer serbestisini korumak adına daha geniş çaplı bir koalisyon operasyonunu devreye sokabileceğini belirtiyor. İran’ın nükleer programıyla ilgili müzakerelerin çıkmaza girmesi de Hürmüz’deki pozisyonları sertleştiriyor. Bölgeye ek uçak gemisi grubu ve amfibi hazır grubunun kaydırıldığı yönündeki iddialar henüz resmî olarak teyit edilmiş değil. Piyasalar şimdi Uluslararası Enerji Ajansı ve OPEC’ten gelebilecek acil durum arz açıklamalarına odaklanmış durumda. Her iki tarafın da geri adım atmayan söylemleri, yaz aylarında petrol fiyatlarının daha sert dalgalanabileceğini gösteriyor.