Hakan Fidan'dan kritik CAATSA mesajı: Yaptırımlar kaldırılabilir
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, S-400 alımı nedeniyle Türkiye'ye uygulanan CAATSA yaptırımlarının kaldırılabileceğini, Erdoğan ve Trump'ın bu yönde irade beyanında bulunduğunu açıkladı. Söz konusu gelişme, iki ülke arasındaki savunma sanayii işbirliğinde yeni bir sayfa açabilir.
Ne oldu?
CAATSA Yaptırımları Kaldırılabilir, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan tarafından gündeme getirilen ve Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi tedariki sonrası ABD tarafından uygulanan yaptırımların geleceğine dair önemli bir açıklamadır. Bakan Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasında konuya ilişkin bir 'irade beyanı' olduğunu belirterek, ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası (CAATSA) kapsamındaki kısıtlamaların kaldırılabileceğinin sinyalini verdi.
Neden gündemde?
Türkiye, 2017 yılında Rusya ile imzaladığı S-400 anlaşması sonrası ABD'nin sert tepkisiyle karşılaşmıştı. Washington yönetimi, Rus yapımı sistemin NATO'nun ortak savunma altyapısına tehdit oluşturacağını ve F-35 savaş uçağı programının gizliliğini riske atacağını savunarak Türkiye'yi programdan çıkarmıştı. Aralık 2020'de ise CAATSA kapsamında Savunma Sanayii Başkanlığı'na yaptırım uygulanmıştı.
Fidan'ın açıklaması, iki ülke arasında uzun süredir gerilim yaratan bu dosyada belirgin bir yumuşama olarak değerlendiriliyor. Özellikle F-35 programına dönüş ve mevcut ödeme takviminin yeniden yapılandırılması ihtimalleri, yaptırımların kaldırılması tartışmasıyla birlikte yeniden gündeme geldi. Haber, ABD ile savunma sanayii işbirliğinin normalleşmesi ve Türkiye'nin tedarik zincirindeki kısıtlamalardan kurtulması açısından kritik bir eşik olarak görülüyor.
Bilinmesi gerekenler
CAATSA yaptırımları mevcut haliyle Türk savunma kurumlarının ABD'li şirketlerden ihracat lisansı almasını, kredi teminini ve teknoloji transferini engelliyor. Fidan'ın açıklamasında iki aşamalı bir beklenti öne çıkıyor: ilk olarak yaptırımların doğrudan kaldırılması, ikinci olarak da F-35 konusunda yeni bir mutabakatın sağlanması. Bakan Fidan, ABD tarafında Kongre'nin buna hazırlanması gerektiğini de vurguladı. Yani Beyaz Saray düzeyindeki siyasi irade ne kadar güçlü olursa olsun, nihai karar Capitol Hill'den geçmek zorunda. Ayrıca Türkiye'nin S-400 sistemlerini aktif olarak elinde tutmaya devam etmesi, müzakerelerin en karmaşık başlığı olarak masada duruyor.
Sırada ne var?
Bu noktada gözler Washington'daki diplomatik trafiğe ve olası bir Trump-Erdoğan görüşmesine çevrildi. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Kongre'ye gerekli bildirimleri yapması ve ulusal güvenlik çıkarları çerçevesinde bir feragatname (waiver) sürecini başlatması beklenebilir. Ankara tarafında ise, yaptırımların kalkması halinde savunma sanayiinde yerli üretim ile tedarik dengesinin nasıl kurulacağı önem taşıyacak. S-400'lerin konuşlandırılmasına dair mevcut durumun korunması halinde bile, F-35 programına dönüş için yeni teknik düzenlemeler gerekebilir.
Sık Sorulan Sorular
CAATSA yaptırımları neden uygulanmıştı?
Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemini tedarik etmesi nedeniyle, ABD Aralık 2020'de Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası (CAATSA) kapsamında Savunma Sanayii Başkanlığı'na ve yetkililerine yaptırım uyguladı.
Dışişleri Bakanı Fidan yaptırımların kalkacağını kesin olarak söyledi mi?
Hayır, kesin bir tarih veya garanti vermedi. Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Başkan Trump arasında bu yönde bir irade beyanı olduğunu ve yaptırımların kaldırılabileceğini belirtti, ancak sürecin Kongre'nin onayına tabi olduğunu hatırlattı.
Yaptırımlar kalkarsa F-35 programı ne olacak?
Bakan Fidan, yaptırımların kalkmasının F-35 programına dönüşün önünü açabileceğini ifade etti. İki ülke arasında bu konuda yeni bir mutabakat sağlanması ve mali takvimin yeniden yapılandırılması gündemde.
S-400 sistemleri ne olacak?
Henüz resmi bir değişiklik sinyali verilmedi. Türkiye S-400'leri elinde tutmaya devam ediyor ve müzakerelerin en karmaşık başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.