Haber odağında Trump: F-35 restleşmesinden NATO diplomasisine dönüşen gerilim
ABD Başkanı Donald Trump'ın Türkiye'ye F-35 satışı konusunda henüz karar vermediğini açıklaması, NATO Ankara Zirvesi'nin gölgesinde kalan sert pazarlığı yeniden alevlendirdi.
Ne oldu?
ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye'ye F-35 savaş uçağı satışı konusunda henüz nihai bir karara varmadığını duyurdu. Açıklama, NATO Ankara Zirvesi'nin hemen ardından geldi ve zaten kırılgan olan savunma sanayii ilişkilerinde yeni bir belirsizlik dalgası yarattı. Trump'ın 'henüz karar vermedim' sözleri, hem Washington'daki bürokratik çekişmeyi hem de kişisel diplomasiye dayalı pazarlık tarzını bir kez daha gözler önüne serdi.
Neden gündemde?
Konu yalnızca bir silah satışından ibaret değil. Türkiye'nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini konuşlandırmasıyla başlayan kriz, F-35 programından çıkarılma ve CAATSA yaptırımlarına kadar uzanmıştı. Şimdi Trump'ın bu restleşmeyi 'kararsızlık' söylemiyle gündemde tutması, iç siyasetteki sertlik yanlılarına bir mesaj olarak okunuyor. Öte yandan Başkan Erdoğan’ın NATO Zirvesi'nde sergilediği yoğun lider diplomasisi ve ikili görüşme trafiği, Ankara'nın bu kilidi kırma çabasının ne kadar merkezi bir mesele haline geldiğini gösteriyor.
Bilinmesi gerekenler
Önceki NATO bildirgesinde müttefikler arası savunma iş birliği vurgusu yapılırken, perde arkasında en sıcak tartışma başlığı Türkiye-ABD hattıydı. Sabah gazetesinin 'lider diplomasisinin NATO'ya etkisi' manşeti ile Sözcü gazetesinin Trump-İran gerilimini öne çıkarması, Türk medyasındaki ayrışmayı da net biçimde yansıtıyor. Trump yönetimi içinde Pentagon, Kongre ve Dışişleri Bakanlığı arasında F-35 konusunda tam bir görüş birliği olmadığı biliniyor. Başkan Trump'ın, S-400'lerin işlevsiz hale getirilmesini içeren ara formüllere sıcak bakabileceği konuşulurken, Senato'daki Türkiye'ye eleştirel bakan güçlü kanat ise her türlü esnemeye karşı çıkıyor.
Sırada ne var?
Önümüzdeki haftalarda Kongre'de F-35 satışına dair mektupların ve basın toplantılarının artması bekleniyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Eylül ayında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu için New York'a gitmesi halinde, F-35 konusunun Beyaz Saray'da yüz yüze ele alınması gündeme gelebilir. Ankara kulislerinde, Türkiye'nin Eurofighter Typhoon alımıyla ilgili İngiltere ve İspanya nezdinde yürüttüğü görüşmelerin de hız kazanacağı konuşuluyor. Ancak asıl düğüm, Trump'ın NATO bağlamında Türkiye'ye stratejik bir taviz verip vermeyeceği sorusunda yatıyor. Şimdilik sinyaller, kararın kişisel diplomasiye ve karşılıklı pazarlık maratonuna endeksli olduğu yönünde.
Sık Sorulan Sorular
Trump'ın F-35 açıklaması ne anlama geliyor?
ABD Başkanı Trump'ın 'henüz karar vermedim' sözleri, satışın tamamen reddedilmediğini ancak nihai onay için hem iç siyasi rüzgarı hem de Ankara ile yürütülecek pazarlığın sonucunu beklediğini gösteriyor.
Türkiye neden F-35 programından çıkarıldı?
Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması ve bu sistemleri konuşlandırması sebebiyle ABD'nin CAATSA yaptırımları kapsamında resmen F-35 ortak üretim programından çıkarıldı.
NATO Zirvesi bu krizde nasıl bir rol oynadı?
Zirve, Başkan Erdoğan'ın müttefik liderlerle yüz yüze diplomasi yürüterek savunma sanayii kısıtlamalarını esnetmeye çalıştığı bir platform oldu; ancak bildiride somut bir çıkış maddesi yer almadı.