Genel af nedir? 12. Yargı Paketi'nde af ve infaz düzenlemesi var mı?

Ne oldu?

Genel af, Türk Ceza Kanunu'nun 65. maddesi uyarınca, kamu davasının düşmesi ve hükmolunan cezaların bütün neticeleri ile birlikte ortadan kalkması anlamına gelir. Kamuoyunda uzun süredir tartışılan ve özellikle ceza infaz kurumlarındaki doluluk oranları nedeniyle gündeme gelen af beklentisi, 12. Yargı Paketi'nin Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı'na sunulmasıyla yeniden alevlendi. Adalet Bakanlığı kaynaklarından alınan bilgilere göre, paketin ana omurgasını yargısal süreçlerin hızlandırılması ve alternatif çözüm yöntemlerinin güçlendirilmesi oluşturuyor. Buna karşın, paket içeriğinde "genel af" başlığını taşıyan bir düzenleme yer almıyor. Bununla birlikte, denetimli serbestlik kriterlerinde değişiklik öngören ve iyi hal indirimi gibi infazı kolaylaştırıcı bazı mekanizmaların masada olduğu ifade ediliyor.

Neden gündemde?

1. Yargı Paketi'nin Meclis’e sunulmasıyla birlikte gözler, "Acaba af çıkacak mı?" sorusuna çevrildi. Yeni Şafak ve Hürriyet başta olmak üzere birçok yayın organı, paketin infaz düzenlemesi içerip içermediğine dair son dakika gelişmelerini okuyucularına aktarıyor. Gündemin bu kadar hararetli olmasının temel nedeni, cezaevlerindeki mevcut kapasite aşımı ve Covid-19 sonrası dönemde uygulanan geçici tahliyelerin yarattığı toplumsal alışkanlıklar. Adalet Bakanı Yılmaz Tunç'un daha önce yaptığı açıklamalarda, hükümetin gündeminde kapsamlı bir genel af olmadığını net bir şekilde belirtmesi, tartışmaları infaz indirimi ve şartlı tahliye sürelerine yönlendirmiş durumda. Özellikle Milliyet ve Habertürk’ün servis ettiği haberlere göre, pakette suç mağdurlarının haklarını güçlendiren maddelere ağırlık verilmesi, toplum vicdanında bir denge unsuru olarak sunuluyor.

Bilinmesi gerekenler

Hukuki açıdan genel af ile özel af arasındaki farkın altını çizmek gerekiyor. Genel af halinde soruşturma aşamasındaki dosyalar takipsizlikle sonuçlanır, devam eden davalar düşer ve infaz edilmekte olan cezalar derhal sonlandırılır. Buna karşılık özel af, cezanın infaz kurumunda çektirilmesine son verebilir veya süresini kısaltabilir ancak cezaya bağlı hak yoksunlukları devam eder. Mevcut 12. Yargı Paketi'nin sızdırılan içeriklerinde, Türk Ceza Kanunu'nun 65. maddesi kapsamında bir genel af maddesine rastlanmıyor. Tartışmaların odağında, belirli suç tipleri için ceza alt sınırlarının yeniden düzenlenmesi ve denetimli serbestlikte geçirilen sürelerin hesabına ilişkin teknik maddeler bulunuyor. Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki ilk genel af yasası 7 Ocak 1922'de çıkarılmış ve Cumhuriyet'in ilanından sonra en kapsamlı aflardan biri 26 Ekim 1933'te Cumhuriyet'in 10. yılı anısına yürürlüğe girmişti. Günümüzde ise yaklaşım, kapsamlı af yerine bireyselleştirilmiş infaz indirimleri şeklinde kendini gösteriyor.

Sırada ne var?

1. Yargı Paketi'nin önümüzdeki günlerde TBMM Adalet Komisyonu'nda görüşülmeye başlanması bekleniyor. Komisyon aşamasında milletvekillerinin sunacağı önergeler, infaz düzenlemelerinin kapsamını genişletebilir. Ancak Adalet Bakanlığı bürokratlarının verdiği sinyaller, "genel af" çıkma ihtimalinin oldukça düşük olduğunu gösteriyor. Bunun yerine, katalog suçlar dışında kalan ve belirli bir yatar süresi bulunan hükümlüler için denetimli serbestlik süresinin artırılması formülü üzerinde duruluyor. Yargı çevrelerinde, paketin 2026 yılının ilk yarısında yasalaşarak yürürlüğe girebileceği konuşuluyor. Kamuoyunun merakla beklediği infaz düzenlemesinin son hali, komisyon raporu yayımlandığında netlik kazanacak. Mağdur haklarına yapılan vurgu ve suçla mücadelede caydırıcılık ilkesi, hükümetin af yerine infazı yeniden düzenleme stratejisini net bir şekilde ortaya koyuyor.