Gazze’de soykırım suçlamasıyla karşı karşıya olan İsrail’den 1915 olaylarına ‘soykırım’ tanıması: Ankara’dan sert tepki

Ne oldu?

İsrail soykırım tanıma, İsrail hükümetinin 1915 yılında Osmanlı İmparatorluğu döneminde yaşanan tehcir olaylarını tek taraflı bir kararla 'Ermeni soykırımı' olarak tanımasıdır. İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar tarafından kabineye sunulan teklif, yapılan oylamada oybirliğiyle kabul edildi. Kararın yürürlüğe girmesi için İsrail parlamentosu Knesset’in onayı gerekiyor. Bu adım, İsrail’in 7 Ekim 2023’ten bu yana Gazze Şeridi’nde yürüttüğü ve Uluslararası Adalet Divanı’nda (UAD) ‘soykırım’ suçlamasıyla yargılanmasına neden olan askeri operasyonların gölgesinde geldi.

Neden gündemde?

İsrail’in bu tanıma kararı, hem ikili ilişkilerdeki gerilimi tırmandırması hem de zamanlaması nedeniyle Türkiye’de büyük yankı uyandırdı. Türkiye, İsrail’in Gazze’deki eylemlerini defalarca ‘soykırım’ olarak nitelendirmiş ve Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde (UCM) İsrailli yetkililer hakkında savaş suçu davaları açılması için diplomatik girişimlerde bulunmuştu. İletişim Başkanı Fahrettin Duran, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada karara sert tepki gösterdi. Duran, “Soykırım suçuyla yargılananların Türkiye’ye tarih dersi vermeye hakkı yoktur” ifadelerini kullanarak, bu adımın siyasi bir manevra olduğuna dikkat çekti. Ankara, tarihi olayların üçüncü ülkelerin siyasi meclislerinde değil, tarihçiler tarafından incelenmesi gerektiğini yineliyor.

Bilinmesi gerekenler

İsrail’in uzun yıllar boyunca stratejik ortaklık ve Azerbaycan ile yakın ilişkileri nedeniyle bu tanımlamadan kaçındığı biliniyor. Ancak son yıllarda, özellikle Türkiye-İsrail hattındaki siyasi gerilimlerin tırmanmasıyla birlikte İsrail iç siyasetinde bu yöndeki baskılar artmıştı. Karar, İsrail’in Gazze’deki saldırılarında 40 bini aşkın Filistinli sivilin hayatını kaybettiği ve bölgede büyük bir insani krizin yaşandığı bir dönemde alındı. UAD, İsrail’in Gazze’deki eylemlerinin Soykırım Sözleşmesi kapsamına girebileceğine dair ihtiyati tedbir kararları almıştı. Ankara, İsrail’in bu tanıma girişimini, Gazze’deki suçlarını perdelemeye yönelik bir hamle olarak değerlendiriyor.

Sırada ne var?

Ankara’nın konuya ilişkin diplomatik ve siyasi tepkilerini artırması bekleniyor. Dışişleri Bakanlığı’nın konuyla ilgili yazılı bir kınama açıklaması yapması ve İsrail’in Ankara Büyükelçiliği’ne nota verilmesi olası görülüyor. Ayrıca bu kararın, İsrail’in UAD’daki soykırım davasındaki hukuki argümanlarını zayıflatabileceği yorumları yapılıyor. Uluslararası hukuk uzmanları, Gazze’de soykırım suçuyla itham edilen bir hükümetin tarih konusunda yargılayıcı bir pozisyon almasının, uluslararası kamuoyunda ciddi bir itibar çelişkisi yarattığını vurguluyor.