F-35 yeşil ışık: Trump yönetiminden Türkiye'ye dönüş sinyali ne anlama geliyor?
F-35 yeşil ışık, ABD Başkanı Donald Trump'ın Türkiye'ye F-35 savaş uçağı programına geri dönüş için olumlu sinyal vermeye hazırlandığına dair diplomatik kulisleri tanımlıyor. İddia, CAATSA yaptırımlarının hafifletilebileceği beklentisiyle birlikte uluslararası dengeleri hareketlendirdi.
Ne oldu?
F-35 yeşil ışık, ABD yönetiminin Türkiye’nin F-35 Müşterek Taarruz Uçağı programına geri dönüşüne kapı aralayabileceğine işaret eden diplomatik sinyaller bütünüdür. NTV Haber ve uluslararası basında yer alan haberlere göre ABD Başkanı Donald Trump, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yapacağı görüşme öncesinde F-35 dosyasını yeniden açmaya hazır. Sözcü Gazetesi, Trump’ın “CAATSA yaptırımlarını kaldırmanın zamanı geldi” yönünde ifadeler kullandığını aktardı. New York Times ise Beyaz Saray’ın Türkiye’ye F-35 satışına yeşil ışık yakabileceğini yazdı.
Neden gündemde?
Konunun gündemin üst sıralarına yerleşmesinin üç temel nedeni var. Birincisi, Türkiye’nin 2019’da Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi almasıyla başlayan kriz henüz çözülebilmiş değil. Türkiye programdan çıkarılmış, sipariş ettiği altı uçağın teslimatı durdurulmuş ve Türk savunma sanayii firmaları üretim zincirinden aşamalı olarak çıkarılmıştı. İkincisi, CNN Türk muhabiri Yunus Paksoy’un ABD Kongresi’nden de benzer yönde işaretler geldiğini yazması, meselenin yalnızca Beyaz Saray ile sınırlı kalmayabileceğini gösteriyor. Üçüncüsü ise Türkiye Gazetesi’nin “Netanyahu ve Miçotakis çıldırdı” başlığıyla yansıttığı uluslararası tepkiler. İddiaya göre bu gelişme İsrail ve Yunanistan cephesinde ciddi rahatsızlık yarattı.
Bilinmesi gerekenler
Türkiye, F-35 programının başlangıcından bu yana 1,4 milyar doların üzerinde yatırım yapmış dokuz ortak ülkeden biriydi. Programdan çıkarılması yalnızca uçak tedariğini değil, gövde ve motor bileşenleri üreten Türk firmalarının küresel tedarik zincirindeki yerini de etkiledi. S-400 krizi nedeniyle Aralık 2020’de devreye giren CAATSA yaptırımları, Savunma Sanayii Başkanlığı’na ve üst düzey yetkililere vize kısıtlamalarıyla mali yaptırımlar getiriyor. Trump yönetiminin bu yaptırımları hafifletme ihtimali, Türkiye’nin Ukrayna savaşındaki diplomatik konumu ve NATO içindeki stratejik ağırlığıyla ilişkilendiriliyor. Ancak henüz resmi bir teyit yok; Kongre’nin tutumu ve Rusya ile yürütülen ikinci S-400 sistemine dair müzakereler belirleyici olacak.
Sırada ne var?
Kritik eşik, Trump ile Erdoğan arasında gerçekleşmesi beklenen yüz yüze görüşme. Bu görüşmede yalnızca F-35 değil, Türkiye’nin yeni F-16 alım talebi ve mevcut F-16’ların modernizasyon kitleri de masada olacak. Çözüm formülü olarak, Türkiye’nin S-400 sistemlerini kullanım dışı bırakması veya ABD denetiminde tutulmasını kabul etmesi karşılığında, CAATSA yaptırımlarının yumuşatılması ve F-35 programına kademeli dönüş senaryoları kulislerde dolaşıyor. Uzmanlar, Kongre’nin Demokrat kanadının ve İsrail lobisinin itirazlarının süreci yavaşlatabileceği uyarısında bulunuyor. F-35 yeşil ışığı, Ankara-Washington hattında yeni bir dönemin ilk büyük sınavı olmaya aday.
Sık Sorulan Sorular
F-35 yeşil ışık iddiası nedir?
F-35 yeşil ışık, ABD Başkanı Trump’ın Türkiye’ye F-35 programına geri dönüş için olumlu sinyal vereceğine dair basında yer alan diplomatik kulis haberlerini ifade eder.
Türkiye F-35 programından neden çıkarılmıştı?
Türkiye, 2019’da Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi tedarik etmesi üzerine, ABD tarafından F-35 programından çıkarıldı ve program kapsamındaki uçak teslimatları durduruldu.
CAATSA yaptırımları nasıl kalkar?
CAATSA yaptırımlarının kaldırılması ABD Kongresi’nin onayını gerektiriyor. Şu ana kadar resmi bir adım atılmadı ancak Trump yönetiminin bu yönde bir irade taşıdığı iddia ediliyor.
İsrail ve Yunanistan neden tepki gösterdi?
İsrail, bölgesel askeri üstünlüğünü korumak; Yunanistan ise Ege’deki dengelerin değişmesinden endişe duyduğu için Türkiye’nin F-35 programına dönüşüne itiraz ediyor.