F-35 ve CAATSA: Trump'tan Külliye'de kritik açıklama
ABD Başkanı Donald Trump, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Beştepe'deki görüşmesi sonrası F-35 programına geri dönüş ve CAATSA yaptırımlarının kaldırılmasına yönelik karar sinyali verdi. İşte zirvenin ayrıntıları ve olası sonuçlar.
Ne oldu?
F-35 ve CAATSA, Türkiye ile ABD arasındaki savunma sanayii ilişkilerinde yıllardır süren krizin iki ana başlığıdır. ABD Başkanı Donald Trump, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Ankara’daki kritik zirvede yaptığı açıklamada, Türkiye'nin F-35 savaş uçağı programına geri dönüşü ve ABD'nin Hasımlarına Yaptırımlarla Karşılık Verme Yasası (CAATSA) kapsamındaki yaptırımların kaldırılması için bir karar aşamasında olduklarını duyurdu. 'Erdoğan'a büyük saygı duyuyorum' ifadelerini kullanan Trump, iki ülke arasındaki ticari ve askeri iş birliğini ilerletme arzusunu vurguladı.
Neden gündemde?
Türkiye'nin 2019'da Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini teslim almasıyla başlayan süreç, Washington'un tepkisine yol açmıştı. ABD, ortak üretim ortağı olduğu F-35 programından Türkiye'yi çıkarmış ve 2020'nin sonunda CAATSA kapsamında Savunma Sanayii Başkanlığı'na yaptırım uygulamaya başlamıştı. Bu yaptırımlar, savunma ihracat lisanslarının askıya alınmasını ve kuruma yönelik mali kısıtlamaları içeriyordu. Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Trump arasındaki zirve, yeni dönemde bu sorunun çözümüne yönelik en üst düzey siyasi iradenin ortaya konması açısından gündemin zirvesine oturdu. Açıklama, Türk savunma sanayiinin önündeki en büyük engellerden birinin kalkabileceğine dair beklentileri artırdı.
Bilinmesi gerekenler
CAATSA, ABD’nin hasım ülkelerle önemli savunma iş birlikleri yapan devletlere yaptırım uygulamasını öngören bir yasa. Türkiye’ye uygulanan yaptırımlar, doğrudan bir kurumu hedef almasına rağmen, dolaylı olarak ülkenin birçok savunma tedarik sürecini etkiledi. F-35 krizi ise mali boyutunun yanı sıra teknolojik iş birliği kaybı anlamına geliyordu; Türk şirketleri programda 900'den fazla parçanın üretimini yapıyordu. Trump'ın Külliye'deki 'F-35 konusunda bir karar vereceğiz' sözü, Türkiye'nin programdaki statüsünün değişebileceğine işaret ediyor. Ancak bu süreçte S-400'lerin konumlandırılması, ABD Kongresi’nin tutumu ve yeni yönetimin güvenlik bürokrasisinin ikna edilmesi gibi önemli pürüzler yer almaya devam ediyor. Herhangi bir yaptırım kaldırma kararının Kongre tarafından nasıl karşılanacağı belirsizliğini koruyor.
Sırada ne var?
İki liderin pozitif mesajlarına karşın, henüz resmi bir süreç başlamış değil. Trump yönetiminin, CAATSA yaptırımlarını askıya alma veya kaldırma yönünde atacağı somut bir adım, Türk Hava Kuvvetleri’nin halihazırda ödediği 1.4 milyar dolarlık F-35 tazminatının ve siparişlerinin nasıl yönetileceği sorusunu gündeme getirecek. Ayrıca Ankara'nın Eurofighter Typhoon tedariki gibi alternatif arayışlarının bu süreçten nasıl etkileneceği merak konusu. Diplomatik kaynaklar, teknik görüşmelerin hemen başlayacağını ancak neticenin kısa vadede değil, bir müzakere süreci sonunda şekilleneceğini ifade ediyor. Türkiye'nin S-400 sistemleri konusundaki pozisyonu ise müzakerelerin en kritik maddesi olmaya devam ediyor.
Sık Sorulan Sorular
CAATSA yaptırımları nedir ve Türkiye'yi nasıl etkiledi?
CAATSA, ABD'nin hasımlarından önemli savunma alımları yapan ülkelere yaptırım uygulamasını öngören yasadır. Türkiye, Rusya'dan S-400 alımı nedeniyle 2020'de bu kapsamda yaptırıma uğradı; Savunma Sanayii Başkanlığı'na ihracat lisansı ve kredi kısıtlamaları getirildi.
Trump'ın F-35 açıklaması ne anlama geliyor?
ABD Başkanı Trump, Türkiye'ye F-35 satışı ve program ortaklığı konusunda yeni bir karar vereceklerini belirtti. Bu, Türkiye'nin programdan çıkarılma kararının gözden geçirilebileceğine yönelik en üst düzey siyasi irade beyanıdır ancak henüz resmi bir süreç başlamamıştır.
Yaptırımlar kalkarsa Türkiye F-35'leri hemen alabilecek mi?
Hayır. Yaptırımların kalkması ilk adımdır. Bunun ardından Türkiye'nin programdaki statüsü, S-400 sistemlerinin durumu ve Kongre onayı gibi aşılması gereken hukuki ve siyasi engeller bulunuyor.