F-35 satışı yeniden masada: İsrail’den sert itiraz, ABD’den karışık sinyaller
İsrail Başbakanı Netanyahu, Türkiye’ye olası F-35 satışının Ortadoğu’daki askeri dengeyi bozacağını öne sürerken, New York Times Trump yönetiminin satışa sıcak baktığını yazdı. Eski Başkan Yardımcısı Mike Pence ise Trump’ı uyardı.
Ne oldu?
Türkiye’ye F-35 satışı, uzun bir aranın ardından Washington’da yeniden tartışmaya açıldı. Konuya ilişkin en sert çıkış İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’dan geldi. BBC’nin aktardığına göre Netanyahu, “Türkiye’ye F-35 satışı Ortadoğu’da güç dengesini yok eder” ifadelerini kullandı. DW’nin haberinde de aynı sözlere yer verildi. Netanyahu’nun bu çıkışı, ABD’de başkanlık seçimlerini kazanan Donald Trump’ın yeni döneminde Türkiye’ye F-35 satışına yeşil ışık yakabileceğine dair haberlerin hemen ardından geldi.
Neden gündemde?
Tartışma, temel olarak iki gelişmeyle alevlendi. İlki, New York Times’ta (NYT) yayımlanan ve Euronews’in de gündeme taşıdığı bir haber. Haberde, Trump’ın yeni başkanlık döneminde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a F-35 konusunda destek vermesinin beklendiği iddia edildi. İkincisi ise Trump’ın kendi partisinden yükselen itirazlar. Eski Başkan Yardımcısı Mike Pence, T24’ün aktardığına göre Trump’a açık çağrıda bulunarak, “Türkiye’ye F-35 satışı stratejik bir hata olur, lütfen yapmayın Sayın Başkan” dedi. İsrail’in itirazı ve Cumhuriyetçi Parti içindeki muhalefet, konuyu dış politikanın en sıcak başlıklarından biri haline getirdi.
Bilinmesi gerekenler
Türkiye, F-35 programının başlangıcından itibaren ortak üretici ülkelerden biriydi. Ankara, Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın alması nedeniyle 2019’da programdan çıkarıldı ve teslimatı planlanan uçaklar verilmedi. Bu süreçte Türkiye’nin yaklaşık 1,4 milyar dolarlık yatırımı da askıda kaldı. 5. nesil bir savaş uçağı olan F-35’in birim fiyatı modele göre değişmekle birlikte yaklaşık 80 ila 110 milyon dolar arasında seyrediyor. Uçak, düşük radar görünürlüğü, gelişmiş sensör füzyonu ve ağ merkezli harp kabiliyetiyle öne çıkıyor. İsrail, halihazırda bölgede F-35 operasyonel kabiliyetine sahip tek ülke konumunda bulunuyor. Netanyahu’nun itirazının temelinde de bu “niteliksel askeri üstünlüğün” kaybedilme korkusu yatıyor. ABD yasaları, İsrail’in Ortadoğu’daki niteliksel askeri üstünlüğünü korumayı taahhüt ediyor.
Sırada ne var?
Nihai karar, Ocak 2025’te görevi devralacak Trump yönetiminin inisiyatifinde olacak. Kongre’nin onayı da satışın önündeki en büyük engellerden biri olarak görülüyor. Özellikle Senato’daki güçlü İsrail lobisi ve bazı Cumhuriyetçi isimlerin muhalefeti nedeniyle sürecin çok hızlı ilerlemesi beklenmiyor. Ankara kanadı ise S-400’ler konusunda geri adım atmazken, kendi 5. nesil uçağı KAAN’ı geliştirmeye devam ediyor ve F-16 modernizasyon kitleri ile yeni F-16 alımını alternatif olarak masada tutuyor. Trump’ın nihai tutumu, bölgesel güç dengeleri açısından kritik bir dönemeç olacak.
Sık Sorulan Sorular
İsrail neden Türkiye’ye F-35 satışına bu kadar sert karşı çıkıyor?
İsrail, Ortadoğu’daki askeri üstünlüğünü korumak istiyor. Netanyahu’ya göre Türkiye’nin F-35 filosuna sahip olması, İsrail’in bölgedeki hava hakimiyetini ve stratejik dengesini doğrudan tehdit eder. ABD yasaları da İsrail’in bölgede “niteliksel askeri üstünlüğünü” korumayı taahhüt ediyor.
Türkiye’ye tekrar F-35 satışı mümkün mü?
Henüz resmi bir karar yok; NYT’nin iddiasına göre Trump yönetimi satışa olumlu bakıyor. Ancak Türkiye’nin elinde halen Rus yapımı S-400 sistemlerinin bulunması en büyük engel. Kongre onayı ve CAATSA yaptırımları da sürecin önündeki diğer ciddi engeller arasında.
F-35’in askeri özellikleri neler?
F-35, düşük radar görünürlüğü (stealth), gelişmiş sensör füzyonu ve yüksek manevra kabiliyeti sunan 5. nesil bir savaş uçağıdır. Birim maliyeti yaklaşık 80-110 milyon dolar arasında değişmektedir. Aynı anda hem hava-hava hem hava-yer görevlerini ağ bağlantılı harp ortamında icra edebilir.