F-35 satışı uyarısı nedir? Trump'a eski yardımcısı Pence ve müttefiklerden peş peşe engel mesajları
ABD'de Cumhuriyetçi kanattan eski Başkan Yardımcısı Mike Pence, Donald Trump'a Türkiye'ye F-35 satışının stratejik bir hata olacağı uyarısında bulundu. İsrail ve Yunanistan kaynaklı endişelerin yanı sıra Kongre'deki güçlü muhalefet, olası bir satışın önündeki en büyük engel olarak görülüyor.
Ne oldu?
F-35 satışı uyarısı, ABD eski Başkan Yardımcısı Mike Pence'in, selefi Donald Trump'a yönelik doğrudan bir çağrısı olarak gündeme geldi. Pence, Trump'ın Türkiye'ye F-35 savaş uçağı satışı konusunu yeniden değerlendirebileceği sinyallerine karşılık, bunun stratejik bir hata olacağını belirterek “lütfen yapmayın Sayın Başkan” ifadelerini kullandı. Bu çıkış, sadece Pence ile sınırlı kalmadı; İsrail ve Yunan basını da konuyu manşetlere taşıyarak Doğu Akdeniz'deki dengelerin altüst olabileceği mesajını verdi. Eş zamanlı olarak Middle East Eye, Kongre'deki mevcut yasal engeller nedeniyle Trump'ın sihirli değnek sallayarak bu satışı gerçekleştiremeyeceğini yazdı.
Neden gündemde?
Konu, Türkiye'nin Rusya'dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemleri nedeniyle programdan çıkarıldığı F-35 projesine geri dönüş ihtimalinin yeniden ısınmasıyla öne çıktı. Eski Başkan Trump'ın zaman zaman verdiği olumlu mesajlar, Ankara'nın beklentilerini canlı tutarken; Washington'daki müttefik lobileri ve ulusal güvenlik bürokrasisi sert bir direnç gösteriyor. Özellikle İsrail, bölgedeki niteliksel askeri üstünlüğünü kaybetmemek için Türkiye'ye F-35 verilmemesi gerektiğini sürekli vurguluyor. Yunan basını ise Ege'deki dengenin bozulacağı kaygısıyla alarm zilleri çalıyor. Bu durum, Trump’ın kendi partisindeki muhafazakar kanat ile olan ilişkilerini de test eden bir krize dönüşme potansiyeli taşıyor.
Bilinmesi gerekenler
Türkiye'nin F-35 programına dönüşünün önünde üç katmanlı bir engel bulunuyor. Birincisi, ABD Hasımlarına Yaptırımlarla Mücadele Yasası (CAATSA) kapsamında Türkiye'ye yönelik yaptırımlar kaldırılmadığı sürece, herhangi bir üst düzey savunma teknolojisi transferi yasadışı sayılıyor. İkincisi, Senato ve Temsilciler Meclisi'ndeki güçlü iki partili muhalefet nedeniyle, başkanlık kararnamesiyle bile bu engeli aşmak siyasi olarak neredeyse imkansız görünüyor. Üçüncüsü ise İsrail'in askeri üstünlüğünü koruma taahhüdü; ABD yasaları gereği İsrail'e bölgede niteliksel askeri avantaj sağlamak zorunda ve F-35'lerin Türkiye'ye satışı bu dengeyi bozacak bir hamle olarak değerlendiriliyor. Mike Pence'ın uyarısı, tam da bu yasal ve stratejik çerçeveyi işaret ederek, Trump'ın parti içi desteğini kaybetme riskine dikkat çekiyor.
Sırada ne var?
Ankara, S-400'lerin konuşlandırılması konusunda ABD'nin endişelerini giderecek bir formül arayışında olsa da, kısa vadede somut bir ilerleme ihtimali düşük. Trump cephesi, Kasım 2024 seçimleri sonrası dış politika vizyonunda Türkiye'ye daha yumuşak yaklaşım sinyalleri verse de, Kongre'nin tutumu herhangi bir sürpriz gelişmeye izin vermeyecek kadar katı. Uzmanlar, yeni yönetimin öncelikle CAATSA yaptırımlarını esnetmeye çalışabileceğini, ancak F-35 satışının ancak çok katmanlı bir diplomatik pazarlıkla (İsrail ve Yunanistan’ın ikna edilmesi dahil) mümkün olabileceğini belirtiyor. Şimdilik, Pence’ın çıkışı Cumhuriyetçi kanattaki direncin sembolik bir göstergesi olarak kayda geçti.
Sık Sorulan Sorular
Mike Pence neden Trump'a F-35 satışı konusunda uyarıda bulundu?
Pence, Türkiye'nin Rus S-400 hava savunma sistemini kullanmaya devam etmesinin NATO güvenlik mimarisine tehdit oluşturduğunu ve F-35 satışının İsrail'in bölgedeki askeri üstünlüğünü zedeleyecek stratejik bir hata olacağını savunuyor.
Kongre'deki engel neden aşılamıyor?
ABD Kongresi, CAATSA kapsamında Türkiye'ye yönelik yaptırımları destekleyen iki partili bir çoğunluğa sahip. Ayrıca, İsrail'in niteliksel askeri avantajını koruma yasası gereği, F-35 gibi ileri teknoloji ürünlerinin bölgedeki başka bir ülkeye satışı yasal incelemeye ve muhtemel blokaja tabi.
İsrail ve Yunanistan satışa neden karşı çıkıyor?
İsrail, hava kuvvetlerindeki mutlak üstünlüğü kaybetmemek için; Yunanistan ise Ege Denizi üzerindeki mevcut güç dengesinin Türk Hava Kuvvetleri lehine radikal biçimde bozulacağı endişesiyle bu satışın engellenmesi için ABD nezdinde lobi faaliyetleri yürütüyor.