F-35 satışı tartışması nedir? Netanyahu, Trump'ın Türkiye planına karşı çıktı
ABD ile Türkiye arasında yeniden gündeme gelen F-35 satışı tartışması, İsrail Başbakanı Netanyahu'nun itirazları ve eski Başkan Yardımcısı Pence'in uyarılarıyla büyüyor.
Ne oldu?
F-35 satışı tartışması, ABD Başkanı Donald Trump'ın Türkiye'ye yönelik olası F-35 savaş uçağı tedarik planına karşı yükselen itirazlar bütünüdür. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Trump'ın bu planına doğrudan karşı çıkması, meselenin yalnızca iki ülke arasında değil, bölgesel bir güç dengesi sorunu olarak görüldüğünü ortaya koydu. Eski ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence de Trump'a açık çağrıda bulunarak "Sayın Başkan, lütfen yapmayın" ifadelerini kullandı. Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis ise konuyla ilgili soruya, kendi ülkelerinin F-35 tedarik sürecine atıf yaparak temkinli bir yanıt verdi.
Neden gündemde?
Türkiye'nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemini satın almasıyla başlayan kriz, ülkenin F-35 ortaklık programından çıkarılmasıyla sonuçlanmıştı. Ankara'nın CAATSA yaptırımlarıyla karşı karşıya kaldığı bu süreçte, Trump'ın yeniden başkan seçilmesinin ardından iki lider arasındaki kişisel ilişkilerin etkisiyle konunun yeniden masaya geldiği belirtiliyor. Netanyahu'nun itirazı, İsrail'in bölgedeki nitelikli hava üstünlüğünün korunması gerektiği argümanına dayanıyor. Tartışma, ABD dış politikasındaki bölünmeleri ve müttefikler arası güven sorunlarını da gün yüzüne çıkarmış durumda.
Bilinmesi gerekenler
- Türkiye, 2019'da S-400 sevkiyatının başlamasıyla F-35 programından resmen askıya alındı ve 2020'de tamamen çıkarıldı. - Netanyahu yönetimi, İsrail'in nitelikli askeri avantajının zedelenmemesi için hiçbir Orta Doğu ülkesine F-35 satılmaması ilkesini uzun süredir savunuyor. - Mike Pence'in çıkışı, Cumhuriyetçi Parti içinde de Trump'ın Türkiye politikasına yönelik ciddi bir direnç olduğunu gösteriyor. - Miçotakis'in açıklaması, Yunanistan'ın F-35 alım sürecinde olduğu bir dönemde, Türkiye'ye olası satışın Ege'deki dengeyi değiştirebileceği endişesini yansıtıyor. - Trump ile Erdoğan arasındaki kişisel temasın, bürokratik ve kurumsal engelleri aşıp aşamayacağı belirsizliğini koruyor.
Sırada ne var?
Kongre'deki geniş muhalefet ve İsrail lobisinin etkisi dikkate alındığında, F-35 satışının idari bir kararla hayata geçirilmesi zor görünüyor. Sürecin, S-400'lerin geleceğine dair somut bir çözüm bulunmadan ilerlemesi beklenmiyor. Ankara kanadı ise hem yaptırımların kaldırılması hem de programdaki mali haklarının iadesi için diplomatik girişimlerini sürdürüyor. Önümüzdeki günlerde ABD Dışişleri Bakanlığı ve Pentagon kaynaklarından yapılacak yazılı açıklamalar kritik olacak.
Sık Sorulan Sorular
Trump Türkiye'ye F-35 satışı için ne söyledi?
Trump'ın tam ifadeleri henüz resmi kanallardan teyit edilmese de, iki lider arasındaki görüşmelerde F-35 konusunun gündeme geldiği ve Trump'ın satışa sıcak baktığına dair iddialar medyada geniş yer buldu.
Netanyahu neden Türkiye'ye F-35 satışına karşı çıkıyor?
İsrail, bölgede hava üstünlüğünü kaybetmek istemiyor. Türkiye gibi büyük bir askeri güce F-35 verilmesinin, İsrail'in stratejik avantajını zayıflatacağını değerlendiriyor.
Türkiye F-35 programından neden çıkarıldı?
Türkiye, 2019 yılında Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması üzerine ABD tarafından F-35 ortaklık programından çıkarıldı ve CAATSA yaptırımlarına tabi tutuldu.