F-35 satışı beklentisi: Trump'tan yeşil ışık, Netanyahu'dan sert itiraz
ABD Başkanı Trump'ın Türkiye'ye F-35 satışı ve CAATSA yaptırımlarını kaldırma sinyali vermesi, İsrail Başbakanı Netanyahu'nun sert tepkisine yol açtı. Netanyahu, bu adımın Orta Doğu'daki güç dengesini yok edeceğini savundu.
Ne oldu?
F-35 satışı beklentisi, Türkiye'nin uzun süredir askıda olan beşinci nesil savaş uçağı tedariki ve Washington ile Ankara arasındaki savunma sanayii ilişkilerinin normalleşmesi sürecini tanımlıyor. ABD Başkanı Donald Trump, son açıklamasında F-35 konusunu ele alacaklarını ve Türkiye'ye uygulanan CAATSA yaptırımlarının kalkacağını belirtti. Bu sözler Ankara'da ihtiyatlı bir iyimserlikle karşılandı; zira Türkiye 2019'da S-400 hava savunma sistemi alımı nedeniyle F-35 programından çıkarılmış ve savunma sanayii kurumlarına yaptırım uygulanmaya başlanmıştı.
Neden gündemde?
Konu, Beyaz Saray'dan gelen peş peşe sinyallerin İsrail cephesinde yarattığı rahatsızlıkla alevlendi. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Türkiye'ye F-35 satışının Orta Doğu'da güç dengesini yok edeceğini öne sürerek doğrudan müdahalede bulundu. Netanyahu'nun bu çıkışı, yalnızca askeri değil, aynı zamanda Doğu Akdeniz ve Kıbrıs merkezli stratejik rekabetin bir yansıması olarak okunuyor. Öte yandan NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'nin İran'a yönelik sert mesajları ve Ankara'da NATO masasının F-35, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz bağlamında genişlemesi, konunun ittifak içi dengeler ve bölgesel güvenlik mimarisindeki kritik rolünü gözler önüne seriyor. Trump'ın seçim öncesi dönemde verdiği mesajların somut adımlara dönüşüp dönüşmeyeceği piyasalar ve savunma çevreleri tarafından yakından izleniyor.
Bilinmesi gerekenler
Türkiye, F-35 programının başlangıcından bu yana 1,4 milyar dolarlık yatırım yapmış ve 100'den fazla uçak siparişi vermeyi planlayan bir ortak ülkeydi. S-400 kriziyle birlikte Türk şirketleri tedarik zincirinden çıkarıldı. CAATSA yaptırımları ise Savunma Sanayii Başkanlığı yetkililerine vize kısıtlamaları ve ihracat lisansı engelleri getirdi. Trump yönetiminin bu yaptırımları kaldırma niyeti, Kongre'deki güçlü İsrail lobisi ve bazı senatörlerin itirazlarıyla karşı karşıya. İsrail'in muhalefetinin temelinde, F-35'in bölgedeki niteliksel askeri üstünlüğü (Qualitative Military Edge) zedeleyeceği argümanı yatıyor. Buna karşın Türkiye, filosunu modernize etme ve Eurofighter Typhoon tedarikiyle birlikte çok katmanlı bir hava gücü oluşturma arayışında. NATO çerçevesinde ise müttefikler arası silah sistemleri uyumluluğu tartışması yeniden alevlendi.
Sırada ne var?
En kritik dönemeç, Trump yönetiminin Kongre'ye sunacağı resmi bildirim olacak. CAATSA yaptırımlarının kaldırılması için yürütmenin Kongre'ye danışma yükümlülüğü bulunuyor ve bu süreçte İsrail yanlısı grupların baskısı belirleyici rol oynayabilir. Ankara ise S-400'lerin kullanımına dair Washington'u ikna edecek bir formül üzerinde çalıştığı sinyalini veriyor; örneğin sistemin NATO altyapısından izole edilmiş bir şekilde konuşlandırılması gibi ara formüller masada. Öte yandan Türkiye'nin yerli KAAN savaş uçağı projesi de ilerliyor; F-35 tedariki gerçekleşmezse bu projenin hız kazanması bekleniyor. Netanyahu'nun itirazına rağmen Beyaz Saray'ın tavrının netleşmesi, önümüzdeki günlerde Ankara-Washington hattında yoğun diplomasi trafiğini beraberinde getirecek.
Sık Sorulan Sorular
Trump F-35 ve CAATSA hakkında ne söyledi?
Başkan Trump, Türkiye ile F-35 konusunu masaya yatıracaklarını ve CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını ifade etti. Bu, Türkiye'nin yeniden F-35 programına dahil edilmesi için ilk somut başkanlık düzeyinde sinyal olarak kayda geçti.
İsrail neden Türkiye'ye F-35 satışına karşı çıkıyor?
İsrail Başbakanı Netanyahu, F-35 satışının Orta Doğu'daki güç dengesini yok edeceğini belirtiyor. İsrail'in dayandığı 'Niteliksel Askeri Üstünlük' doktrini, bölgede İsrail'in hava teknolojisinde rakip tanımaması prensibine dayanıyor. Türkiye'nin F-35 sahibi olması bu üstünlüğü tarihsel olarak zayıflatabilir.
Türkiye F-35 programı için ne kadar para ödemişti?
Türkiye, F-35 programına ortak üretici olarak 1,4 milyar doların üzerinde bir yatırım yapmış ve bu bedel ABD hesaplarında duruyor. S-400 kriziyle birlikte teslimata hak kazanılan altı uçağın devri askıya alınmış, Türk pilot ve bakım personelinin eğitimi durdurulmuştu.