F-35 mesajı: Trump'tan Ankara'yı hareketlendiren 'memnun edecek' çıkışı

Ne oldu?

F-35 mesajı, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın Türkiye'ye yönelik yaptığı ve Ankara kulislerinde geniş yankı bulan bir açıklamadır. Trump, yaptığı değerlendirmede Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ilişkisine atıfta bulunarak, “Muhtemelen Türkiye’yi ve sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı çok mutlu edecek bir şey yapacağım” ifadelerini kullandı. Bu sözler, Türkiye’nin CAATSA yaptırımları nedeniyle çıkarıldığı F-35 Müşterek Taarruz Uçağı programına geri dönüş ihtimalini bir kez daha uluslararası gündemin üst sıralarına taşıdı. Açıklama, özellikle ABD’nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack’ın aralık ayında Türkiye’nin F-35 alımına “çok yaklaştığını” duyurmasının hemen ardından gelmesiyle dikkat çekti.

Neden gündemde?

F-35 mesajı, yalnızca bir savaş uçağı tedarik sürecinin ötesinde, Türkiye-ABD ilişkilerinin geleceğine dair önemli bir gösterge olarak değerlendiriliyor. Bilindiği gibi Türkiye, Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini satın almasının ardından 2019’da F-35 programından resmen çıkarılmış ve ABD Kongresi tarafından uygulanan CAATSA yaptırımlarıyla karşı karşıya kalmıştı. Bu süreçte Türkiye’nin ürettiği parçalar programdan aşamalı olarak çıkarılırken, Ankara hem tazminat talebinde bulunmuş hem de yerli savaş uçağı KAAN projesine ağırlık vermişti.

Trump’ın çıkışını gündemin merkezine oturtan asıl unsur ise jeopolitik dengeler. İsrail medyası, Tel Aviv yönetiminin Türkiye’ye F-35 satışına şiddetle karşı çıktığını ve “engellemek için her yolu deneyeceğini” yazarken, ABD’nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee’nin şubat ayında “Türkiye F-35’leri alamayacak” sözleri hafızalardaki yerini koruyor. Tüm bu çelişkili sinyaller, Trump’ın kişisel diplomasi ile Kongre direncini aşıp aşamayacağı sorusunu beraberinde getiriyor.

Bilinmesi gerekenler

Türkiye’nin F-35 programındaki statüsü hukuki ve teknik olarak oldukça karmaşık. Ankara, programın ortağı olarak 1,4 milyar doların üzerinde yatırım yapmıştı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, ocak ayında yaptığı açıklamada Türkiye’nin F-35 programına yeniden dahil edilmesi gerektiğini belirtirken, mayıs ayında “yeni bir hikayenin başlayacağını” söylemişti. Erdoğan, “F-35 konusunda taleplerimiz ortada. Arkadaşlarımız Amerikalı muhataplarıyla temaslarını sürdürüyor. Müsait bir netice almayı umuyoruz” demişti.

Öte yandan işin bir de F110 motoru boyutu var. Türkiye’nin yerli KAAN savaş uçağı için ihtiyaç duyduğu F110 motorlarının tedarikinde yaşanan belirsizlik, Washington’un masada birden fazla kart tuttuğunu gösteriyor. Uzmanlar, Trump’ın mesajının doğrudan F-35 satışından ziyade, motor ve yedek parça tedariki gibi ara formülleri de kapsayabileceğini belirtiyor. ABD’nin Ankara Büyükelçisi Barrack’ın “kritik eşik” vurgusu, taraflar arasında yoğun bir pazarlığın yürütüldüğüne işaret ediyor.

Sırada ne var?

F-35 mesajının somut bir adıma dönüşüp dönüşmeyeceği, önümüzdeki haftalarda yapılması beklenen üst düzey temaslarla netleşecek. Trump yönetiminin Kongre’ye rağmen Türkiye’ye F-35 satışına yeşil ışık yakması, CAATSA yaptırımlarında değişiklik ya da Kongre’ye sunulacak güçlü bir ulusal güvenlik gerekçesi gerektiriyor. Ankara ise S-400’ler konusundaki pozisyonunu korurken, muhtemel bir uzlaşının formülü olarak Yunanistan modeli benzeri bir denetim mekanizmasının konuşulabileceği kulislerde dolaşıyor. Kesin olan şu ki; Trump’ın sözleri Ankara’da ihtiyatlı bir iyimserlikle karşılanırken, asıl sınavın Kongre koridorlarında verileceği değerlendiriliyor.