F-35 Liderler Zirvesi: Erdoğan'dan 'hayırlı karar' mesajı, gözler NATO'da
Cumhurbaşkanı Erdoğan, NATO Zirvesi kapsamında yapılan F-35 Liderler Zirvesi'nden Türkiye lehine bir sonuç çıkacağına inandığını açıkladı. Erdoğan ayrıca 5 adet F-35 için söz aldıklarını belirtti.
Ne oldu?
F-35 Liderler Zirvesi, NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi'nin ikinci gününde, Türkiye'nin uzun süredir çözüm bekleyen F-35 programına geri dönüşüne ilişkin kritik bir temas noktası olarak gündeme geldi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, zirve oturumları öncesinde yaptığı açıklamada, “F-35 konusunda Liderler Zirvesi'nden hayırlı bir karar çıkacağına inanıyorum” ifadelerini kullandı. Erdoğan sözlerini, “5 uçağın sözünü aldık” diyerek somutlaştırdı. Bu açıklama, Türkiye’nin S-400 hava savunma sistemi alımı nedeniyle çıkarıldığı F-35 programına dönüş sürecinde yeni bir perdenin aralandığını gösteriyor.
Neden gündemde?
Türkiye, 2019 yılında Rus yapımı S-400 sistemlerini tedarik etmesinin ardından ABD tarafından F-35 ortak üretim ve tedarik programından resmen çıkarılmış, CAATSA yaptırımlarına maruz kalmıştı. Ankara'nın ödediği 1.4 milyar dolarlık bedel karşılığında üretilen uçaklar ise hangarlarda beklemeye alınmıştı. Uzun süredir kapalı kapılar ardında yürütülen müzakereler, ilk kez bu seviyede bir zirve başlığı altında kamuoyuna yansıdı. Erdoğan’ın “5 uçak” vurgusu, tıkanıklığın çözümüne dair ilk somut sayısal işaret olarak değerlendiriliyor. Öte yandan, ABD eski Başkanı Donald Trump’ın “Erdoğan olmasaydı bu zirveye katılmazdım” şeklindeki mesajı, liderler arası kişisel diplomasinin sürecin merkezinde yer aldığını ortaya koyuyor.
Bilinmesi gerekenler
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın açıklaması, hem yaptırımların hafifletilmesi hem de Türkiye’ye teslim edilmesi beklenen ilk F-35'ler için düğmeye basıldığı beklentisini güçlendirdi. Zirve öncesinde bazı basın organları yaptırımların kaldırıldığına dair haberler geçmiş olsa da, henüz resmi bir teyit Washington veya NATO kanadından gelmiş değil. Sürecin teknik boyutunda, Türkiye'nin S-400'leri kullanım şekli ile F-35'lerin ortak operasyonel güvenliği arasındaki uyumsuzluk ana pürüz olmaya devam ediyor. Ankara'nın “5 uçak” çıkışı, kalan uçaklar için kademeli bir takvim üzerinde çalışıldığına işaret olarak okunuyor. NATO Zirvesi'nin ikinci gününde yapılan liderler oturumu, Pentagon ile Türk savunma yetkilileri arasında aylardır süren görüşmelerin siyasi çatısını oluşturuyor.
Sırada ne var?
Zirve bildirisine veya liderlerin kapanış açıklamalarına yansıyacak herhangi bir ifade, sürecin resmileşmesi açısından belirleyici olacak. Özellikle ABD yönetiminin, Kongre'ye yapacağı resmi bildirimle CAATSA kapsamındaki yaptırımlardan muafiyet yolunu açıp açmayacağı izleniyor. Türkiye'nin ilk etapta talep ettiği uçakların teslimat takvimine ilişkin teknik heyetlerin çalışmalara başlaması bekleniyor. Orta vadede ise Türk savunma sanayi şirketlerinin F-35 tedarik zincirine yeniden entegrasyonu masadaki başlıklar arasında. Resmi teyitler geldikçe, Türkiye'nin hava kuvvetleri envanter planlaması ve S-400 konusundaki pozisyonunda yeni bir denge arayışına girileceği öngörülüyor.
Sık Sorulan Sorular
F-35 Liderler Zirvesi tam olarak nedir?
F-35 Liderler Zirvesi, NATO Zirvesi marjında, Türkiye'nin F-35 programına dönüşüne ilişkin üst düzey görüşmelerin yapıldığı kritik bir diplomasi başlığıdır. Cumhurbaşkanı Erdoğan buradan 'hayırlı bir karar' beklentisini dile getirmiştir.
Erdoğan'ın '5 uçağın sözünü aldık' açıklaması ne anlama geliyor?
Bu açıklama, Türkiye'nin daha önce bedelini ödediği ancak teslim alınamayan F-35'lerden ilk partinin teslimatı için mutabakata varıldığına işaret ediyor. Ancak 5 uçağın ne zaman ve hangi koşullarda teslim edileceğine dair resmi teyit henüz yapılmadı.
F-35 yaptırımları resmen kalktı mı?
Hayır, zirve sırasında yaptırımların kalktığına dair resmi bir teyit Washington veya NATO makamlarından gelmiş değil. Bazı haberler bu yönde iddialar içerse de, süreç liderler arası irade beyanı aşamasındadır ve resmi bildirimler beklenmektedir.
Trump'ın 'Erdoğan olmasaydı bu zirveye katılmazdım' sözü süreci nasıl etkiliyor?
Bu ifade, F-35 konusundaki ilerlemede liderler arası kişisel ilişkinin belirleyici rolünü gösteriyor. Sürecin kurumsal diplomasi kadar, doğrudan lider temaslarıyla da şekillendiğini ortaya koyuyor.