F-35 krizinde yeni perde: Trump yönetiminden Türkiye'ye dönüş sinyali
New York Times'ın haberine göre Trump yönetimi, Türkiye'nin F-35 programına yeniden erişimine izin vermeye hazırlanıyor. Ankara'nın S-400'lerle ilgili tutumunda değişiklik olmazken, masadaki formül merak konusu.
Ne oldu?
F-35 programı, ABD öncülüğünde yürütülen ve Türkiye'nin de bir dönem ortak üretici olarak yer aldığı çok uluslu savaş uçağı projesidir. New York Times gazetesinin Beyaz Saray ve ABD Savunma Bakanlığı kaynaklarına dayandırdığı habere göre, Başkan Trump yönetimi Türkiye'nin bu programa yeniden dahil edilmesi için çalışma başlattı. Haberde, konunun Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Trump arasındaki son telefon görüşmesinde de gündeme geldiği öne sürüldü. Henüz resmi bir açıklama yapılmadı.
Neden gündemde?
Türkiye, 2019'da Rusya'dan S-400 hava savunma sistemini teslim aldığı gerekçesiyle programdan çıkarılmış ve sipariş ettiği ilk F-35'ler teslim edilmemişti. Kongre'nin CAATSA yaptırımlarını devreye sokmasıyla savunma sanayii kuruluşlarına kısıtlamalar gelmişti. Şimdi Trump'ın bu adımı, uluslararası güç dengeleri ve NATO içi ilişkiler açısından kritik bir kırılım olarak değerlendiriliyor. Dahası, Türkiye'nin S-400'leri elinde tutmaya devam edeceğini her fırsatta vurgulaması, Washington'da nasıl bir formül bulunduğu sorusunu akıllara getiriyor. Sözcü Gazetesi'nin aktardığına göre, Ankara'nın yeni bir mali yükümlülükle karşılaşabileceği de konuşulanlar arasında.
Bilinmesi gerekenler
Türkiye programdan çıkarılmadan önce 100'den fazla F-35 sipariş etmiş, yaklaşık 1,4 milyar dolarlık ön ödeme yapmış ve 6 adet uçak için üretim süreci tamamlanmıştı. Aradan geçen sürede tedarik zinciri değişti; Türk savunma firmalarının ürettiği yüzlerce parçanın alternatifi bulundu. NTV Haber'in yabancı ajanslardan aktardığına göre, müzakerelerde Türkiye'nin yeniden sadece alıcı olarak değil, sınırlı da olsa endüstriyel katılımla dönmesi seçenekler arasında. Ancak karar yalnızca Beyaz Saray'ın insiyatifinde değil; Senato'da Türkiye'ye karşı iki partili direnç hâlâ güçlü.
Sırada ne var?
New York Times diplomatik kaynaklara atıfla, olası bir anlaşmanın NATO'nun 70. yıldönümü zirvesi öncesinde şekillenebileceğini yazdı. Türk yetkililerin ağzından ise temkinli bir iyimserlik var; Dışişleri Bakanlığı kaynakları “sürecin takip edildiğini” belirtmekle yetiniyor. Trump'ın Kongre'yi ikna edip edemeyeceği, Ankara'nın S-400 konusunda gerçekten yeni bir düzenleme yapıp yapmayacağı önümüzdeki haftaların en sıcak başlıkları olacak. Investing.com Türkiye'nin analizine göre, sürecin netleşmesi savunma hisselerinde dalgalanma yaratabilir.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye F-35 programına kesin olarak geri döndü mü?
Hayır, şu an için resmi bir anlaşma veya onay yok. New York Times'ın haberine göre Trump yönetimi bu yönde istekli ve hazırlık yapıyor. Kararın uygulanabilirliği için ABD Kongresi'nin tutumu belirleyici olacak. Henüz Türk veya Amerikan makamlarından resmi teyit gelmedi.
Türkiye'nin aldığı S-400'lere ne olacak?
Bu, sürecin en belirsiz noktası. ABD yasalarına göre S-400 gibi bir Rus sistemine sahip ülkelere F-35 verilemiyor. Ankara S-400'leri iade etmeyeceğini veya devre dışı bırakmayacağını daha önce açıklamıştı. Kamuya yansıyan haberlerde, S-400'lerin kontrolünü Amerikalıların denetleyebileceği bir model gibi ara formüllerin masada olduğu iddia ediliyor.
Türkiye F-35'leri alsaydı kaç uçak alacaktı ve ne kadar ödemişti?
Türkiye başlangıçta 100 adet F-35A sipariş etmişti. Yapılan yorumlara göre, programdan çıkarılmadan önce yaklaşık 1,4 milyar dolar tutarında bir ödeme yapıldı. Bu ödemenin akıbeti ve olası bir dönüşte fiyatlandırmanın nasıl olacağı hâlâ netlik kazanmış değil.