F-35 krizinde İsrail denklemi: ABD Savunma Bakanı'nın ziyareti neden iptal edildi?

Ne oldu?

F-35 tedariki, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi almasıyla askıya alınan ve yıllardır iki ülke arasındaki savunma ilişkilerinin en kritik başlıklarından biri olan savaş uçağı tedarik sürecidir. Son olarak ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth’in, Türkiye’ye F-35 satışının da ele alınması beklenen İsrail ziyaretini iptal etmesi gündeme bomba gibi düştü. TRT Haber’in aktardığına göre iptal kararı, hem bölgesel dengeler hem de Ankara-Washington hattındaki beklentiler açısından dikkatle izleniyor. Ziyaretin iptal sebebine ilişkin resmi bir açıklama yapılmazken, gelişme perde arkasında İsrail’in yürüttüğü yoğun lobi faaliyetleriyle ilişkilendiriliyor.

Neden gündemde?

Konunun gündemin zirvesine oturmasının iki temel sebebi var. Birincisi, İsrail’in Türkiye’ye F-35 verilmesine açıkça karşı olduğunu ilan etmesi. İsrailli bir bakan, Anadolu Ajansı’na yaptığı açıklamada Türkiye’nin savaş uçağını almasını engellemek için hem gizli hem de açık girişimlerde bulunduklarını söyledi. Bu itiraf niteliğindeki sözler, Tel Aviv’in konuyu ulusal güvenlik meselesi olarak gördüğünü ve Washington üzerindeki nüfuzunu kullanmaktan çekinmediğini gösteriyor. İkincisi ise Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yaptığı umut verici açıklamalar. Erdoğan, eski Başkan Donald Trump’ın konuya yaklaşımının olumlu olduğunu belirterek “Dünya, ‘ABD verdiği sözü tuttu’ diyecek” ifadelerini kullandı. Erdoğan’ın bu çıkışı, Trump’ın yasal engelleri aşabilecek alternatif yöntemlerle süreci hızlandırabileceği yorumlarını da beraberinde getirdi.

Bilinmesi gerekenler

Türkiye, F-35 programının ortak üreticilerinden biriydi ve programa milyarlarca dolar yatırım yapmıştı. Ancak 2019’da Rus yapımı S-400 bataryalarının teslim alınmasıyla ABD, CAATSA yaptırımları çerçevesinde Ankara’yı programdan resmen çıkardı. Şimdi masada iki kritik formül duruyor: Türkiye ya S-400’lerin atıl durumda tutulmasını ya da bir şekilde program dışı bırakılmasını kabul ederek F-35’leri almaya çalışacak, ya da Trump yönetimi yasanın arkasından dolanarak farklı bir hukuki mekanizmayla ihracatı onaylayacak. Cumhuriyet gazetesinin uzmanlara dayandırdığı haberinde, ABD Başkanı’nın ulusal güvenlik çıkarları gerekçesiyle CAATSA yaptırımlarına istisna getirebileceği ancak bunun Kongre’de büyük tartışma yaratacağı belirtiliyor. İsrail’in tutumu ise denklemi daha da karmaşık hale getiriyor. Tel Aviv, F-35’lerin Türkiye’ye verilmesi halinde Doğu Akdeniz’deki askeri üstünlüğünün zarar göreceğini öne sürüyor.

Sırada ne var?

Hegseth’in ziyaretinin iptal olması, kulislerde “Trump istese de bürokrasi ve İsrail lobisi engel çıkarıyor” yorumlarının yapılmasına yol açtı. Ankara, Trump’ın ikinci döneminde kurulması muhtemel doğrudan diyaloğa güveniyor. Gözler şimdi, olası bir Erdoğan-Trump görüşmesine çevrilmiş durumda. İki lider arasındaki şahsi ilişkinin, F-35 konusunda aşılamaz denilen kurumsal duvarları yıkıp yıkamayacağı merak konusu. Ancak İsrail’in muhalefeti sertleştikçe, Beyaz Saray’ın manevra alanı daralıyor. Önümüzdeki haftalarda ABD Kongresi’ndeki Cumhuriyetçi vekillerin tavrı ve Pentagon bürokrasisinin hangi yönde pozisyon alacağı, sürecin kaderini belirleyecek ana faktörler olacak.