F-35 düğümü ve S-400: Kritik zirve öncesi masadaki formül ne?

Ne oldu?

F-35 düğümü ve S-400, Türkiye’nin Rusya’dan satın aldığı hava savunma sistemi nedeniyle ABD ile yaşadığı derin savunma sanayii krizinin kilit başlığıdır. ABD yönetimleri, S-400’lerin F-35 savaş uçağının gizlilik teknolojisine tehdit oluşturduğu iddiasıyla Türkiye’yi ortak üretim programından çıkarmış ve CAATSA yasası kapsamında yaptırım uygulamıştı. Son günlerde CNN Türk’ün aktardığı kulis bilgilerine göre, NATO Zirvesi arefesinde çözüm için diplomasi trafiği yoğunlaştı. DW.com’un haberine yansıyan Trump’ın Ankara'ya ilk mesajında CAATSA yaptırımlarının kalkabileceği sinyali verilirken, S-400'lerin Türkiye’de kalması ancak ABD’nin erişim ve denetim hakkı elde etmesi gibi modeller konuşuluyor.

Neden gündemde?

Konu, Türkiye’nin hem NATO içindeki savaş kabiliyeti hem de savunma teknolojisindeki egemenliği açısından bir kırılma noktasına işaret ediyor. F-35 programından çıkarılan Türkiye, 100’den fazla uçak almayı planlarken şu anda ne uçaklara ne de yedek parça yatırımına erişebiliyor. Hande Fırat’ın Hürriyet’teki köşesinde aktardığı yol haritasına göre, çözümün teknik zemini "S-400'leri operasyonel olarak aktif tutmadan depolamak" veya "yabancı bir ülkede üslenmesini sağlamak" üzerine kurulu. soL Haber’de dile getirilen senaryoda ise S-400’lerin Dubai’ye taşınması, karşılığında F-35’lerin Türkiye’ye teslim edilmesi formülü gündeme taşındı. Bu senaryo, hem Moskova’nın tepkisi hem de ulusal egemenlik hassasiyetleri nedeniyle en tartışmalı başlık olarak öne çıkıyor.

Bilinmesi gerekenler

CAATSA yaptırımlarının kalkması tek başına yetmiyor. Manşet Haber’in analizine göre, ABD yönetimi değişse dahi Kongre’deki Türkiye karşıtı atmosferin yumuşaması gerekiyor. Yaptırımlar kalksa bile, ABD Savunma Bakanlığı’nın Nükleer Paylaşım Anlaşmaları çerçevesinde F-35’lerin operasyonel sırlarını korumak için S-400 sisteminin fiziki olarak Türkiye topraklarından çıkarılmasını talep etme ihtimali yüksek. Kulislerde en güçlü ihtimal, sistemlerin Eskişehir’deki depolarda atıl tutulması ve ABD personelinin belirli periyotlarla bu depoları teftiş etmesine izin verilmesi. Bu model, Yunanistan’daki S-300 krizinde uygulanan Girit adası formülüne benzer ancak daha sıkı Amerikan kontrolü içeriyor.

Sırada ne var?

Gözler önümüzdeki NATO Zirvesi’nde yapılacak ikili görüşmelere çevrildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı arasındaki görüşmede, Türkiye’nin F-16 modernizasyon kitleri alımı ile F-35 programına dönüşün aynı pakette ele alınması bekleniyor. Kısa vadede F-35’lerin hemen teslim edilmesi düşük bir ihtimal olarak görülse de, yaptırımların kalkması ve Türk savunma şirketlerinin yeniden küresel tedarik zincirine dahil edilmesi ilk somut adım olacak. Pentagon kaynakları, Türkiye’nin yeni yönetimle güven tesis edici adımlar atması durumunda ilk etapta 6 adet F-35’in teknik eğitim amaçlı teslim edilebileceğini belirtiyor. Ankara ise S-400’lerin Rusya ile imzalanan sözleşme gereği üçüncü bir ülkeye transfer edilemeyeceğini her fırsatta vurguluyor.