F-35 CAATSA yaptırımları nedir? Trump'tan Türkiye'ye yaptırım ve savaş uçağı sinyali
Eski ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye'ye uygulanan CAATSA yaptırımlarını kaldıracaklarını ve F-35 savaş uçağı tedarikini yeniden değerlendireceklerini açıkladı. Bu gelişme, iki ülke arasındaki savunma sanayii krizinde yeni bir dönemin kapısını aralayabilir.
Ne oldu?
F-35 CAATSA yaptırımları, Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması nedeniyle ABD'nin Hasımlarına Yaptırımlarla Karşı Koyma Yasası (CAATSA) kapsamında Ankara'ya uyguladığı yaptırımlar ve bunun sonucunda Türkiye'nin F-35 ortaklık programından çıkarılmasıyla ortaya çıkan krizdir. Eski ABD Başkanı Donald Trump, gündeme bomba gibi düşen bir açıklamayla bu yaptırımları kaldıracaklarını ve F-35 konusunu yeniden masaya yatıracaklarını duyurdu. Trump’ın “Neden olmasın ki?” sözleriyle başlayan değerlendirmesi, Bloomberg ve BBC gibi uluslararası ajanslarda geniş yer buldu.
Neden gündemde?
Türkiye, F-35 programının 5. seviye ortağıydı ve 100’den fazla uçak siparişi planlanmıştı. Ancak 2019’da ilk S-400 bataryalarının teslim alınmasıyla süreç kilitlendi. ABD, S-400’lerin F-35’in gizlilik teknolojisini tespit etme riski taşıdığını savunarak Türkiye’yi programdan çıkardı ve Aralık 2020’de Savunma Sanayii Başkanlığı’na yaptırım uyguladı. Trump’ın açıklamaları, yıllardır donmuş olan bu dosyanın yeniden açılma ihtimalini gündeme taşıdı. Özellikle CNN Türk’ün “Türkiye’ye 5 F-35 sözü” başlığıyla duyurduğu detay, kamuoyunda büyük yankı buldu.
Bilinmesi gerekenler
CAATSA yaptırımları şu ana kadar kaldırılmış değil; yalnızca niyet beyanı söz konusu. Biden yönetimi döneminde de zaman zaman olumlu sinyaller gelse de somut bir adım atılmamıştı. Mevcut durumda Türkiye, kendi Milli Muharip Uçağı KAAN’ı geliştirme yolunda ilerliyor ve F-16 modernizasyon kitleri ile yeni F-16 alımı için yeşil ışık yakmış durumda. Yaptırımların kalkması, F-35’lere dönüşün ilk basamağı olabilir, fakat bu dönüş uzun ve karmaşık bir müzakere sürecini gerektiriyor. Uzmanlar, S-400’lerin aktif olarak konuşlandırılmaya devam etmesi durumunda yaptırımların tamamen kalkmasının kolay olmayacağını vurguluyor.
Sırada ne var?
Top şu anda ABD’nin yeni yönetiminde. Resmi temasların başlamasıyla birlikte ilk etapta CAATSA yaptırımlarının kaldırılması için Kongre’ye bildirim yapılması bekleniyor. Ardından Türkiye’nin F-35 programına hangi statüyle geri dönebileceği müzakere edilecek. Türk yetkililer, şimdiye kadar üretimi tamamlanan ve Amerika’da bekletilen en az 5 adet F-35’in teslimiyle sürecin başlamasını talep ediyor. Milli Savunma Bakanlığı kaynakları ise temkinli bir iyimserlik içinde; öncelikle somut icraatın görülmesi gerektiğinin altını çiziyor. Jeopolitik dengeler ve Rusya ile ilişkiler de sürecin seyrini belirleyecek temel faktörler arasında sayılıyor.
Sık Sorulan Sorular
CAATSA yaptırımları Türkiye’ye ne zaman uygulandı?
ABD, Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemini satın alması nedeniyle Aralık 2020’de Savunma Sanayii Başkanlığı’na ve üst düzey yetkililerine CAATSA yaptırımlarını uyguladı.
Trump döneminde F-35 teslimatı neden durduruldu?
Türkiye’nin Rusya’dan S-400 alımı, F-35’in hassas teknolojilerinin Rus sistemleri tarafından analiz edilebileceği endişesi doğurdu. Bu nedenle 2019 yılında teslimatlar askıya alındı ve 2020’de Türkiye programdan resmen çıkarıldı.
Türkiye şu an kaç F-35 için talepte bulunuyor?
Basında yer alan haberlere göre Türkiye, üretimi tamamlanan ve ABD’de bekletilen en az 5 adet F-35A savaş uçağının ilk etapta teslim edilmesini bekliyor.
Yaptırımların kalkması F-16 alımını etkiler mi?
Doğrudan etkilemez ancak olumlu atmosferi güçlendirir. Türkiye’nin yeni F-16 Viper alımı ve modernizasyon kitleri talebi halihazırda onaylanmış durumda. CAATSA’nın kalkması, daha geniş çaplı savunma iş birliklerinin önünü açabilir.