F-35 CAATSA tartışması: Washington'dan Ankara'ya kritik sinyaller
Eski ABD Başkanı Donald Trump, F-35 savaş uçağı tedariki ve CAATSA yaptırımlarıyla ilgili dikkat çeken bir açıklamada bulunarak konuyu yeniden ele alacaklarının sinyalini verdi. Ankara'dan da karşılıklı mesajlar gelirken, gözler olası bir uzlaşıya çevrildi.
Ne oldu?
F-35 CAATSA tartışması, Türkiye'nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini satın almasının ardından ABD'nin Ankara'ya uyguladığı yaptırımlar ve Türkiye'yi F-35 ortak üretim programından çıkarmasıyla başlayan, yaklaşık dört yıldır çözülemeyen bir diplomatik krizdir. Eski ABD Başkanı Donald Trump, yaptığı son açıklamada “F-35 konusunu ele alacağız, CAATSA yaptırımları kalkacak” ifadelerini kullanarak sürecin yeniden müzakere edilebileceğinin işaretini verdi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Trump arasında gerçekleşen temas, iki ülke arasındaki savunma sanayii geriliminin yumuşama ihtimalini yeniden gündeme taşıdı.
Neden gündemde?
Türkiye, 2019 yılında S-400 bataryalarının ilk sevkiyatını teslim aldı. Bunun hemen ardından Washington, Hasımlarıyla Yaptırımlarla Mücadele Yasası (CAATSA) kapsamında Türk savunma kurumlarına ve yetkililerine yaptırım uyguladı. Aynı dönemde Ankara, F-35 programından resmen çıkarıldı ve sipariş ettiği uçaklar teslim edilmedi. Trump'ın şimdi bu yaptırımları kaldırmaktan söz etmesi, hem Türkiye'nin programa yeniden dahil olma talebini hem de iki NATO müttefiki arasındaki stratejik dengeleri doğrudan ilgilendiriyor. Öte yandan bazı kulislerde, sürpriz paketin F-35 yerine Türkiye'nin yerli savaş uçağı KAAN için motor tedarikini içerebileceği de konuşuluyor.
Bilinmesi gerekenler
Türkiye, F-35 programının 3. seviye ortağıydı ve uçağın gövde ile motor parçalarının önemli bir kısmını üretiyordu. Programdan çıkarılma, Türk savunma sanayiine yıllık milyar dolarlık potansiyel iş kaybı anlamına geldi. CAATSA yaptırımları ise savunma alanında teknoloji transferini ve ortak üretim fırsatlarını kısıtlayarak Türkiye'yi alternatif tedarikçilere yöneltti. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Trump ile görüşmesinde “ortak stratejik çıkarlar” vurgusu yaptığı, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın ise İsrail'e yönelik sert mesajlar vererek Ankara’nın bölgesel pozisyonunu netleştirdiği bildiriliyor. Her iki liderin açıklamaları, meseleyi yalnızca bir silah ticareti sorunu olmaktan çıkarıp daha geniş bir jeopolitik pazarlığın parçası haline getiriyor.
Sırada ne var?
Trump'ın vaat ettiği adımların zamanlaması ve kapsamı belirsizliğini koruyor. ABD Kongresi'nde Türkiye'ye yönelik kuşkucu yaklaşım sürerken, olası bir F-35 dönüşünün yasal ve siyasi engelleri aşıp aşamayacağı merak konusu. Ankara cephesi ise S-400'lerden vazgeçmeyeceğini defalarca yineledi ancak teknik çözüm önerilerine açık olduğunun sinyallerini verdi. Önümüzdeki haftalarda iki ülke savunma bakanlıkları arasında yoğunlaşması beklenen temaslar, yaptırımların geleceğini ve Türkiye'nin F-35 programına dönüş ihtimalini netleştirecek. KAAN projesi için alternatif motor seçeneklerinin de aynı müzakere paketi içinde değerlendirilebileceği belirtiliyor.
Sık Sorulan Sorular
CAATSA yaptırımları nedir ve Türkiye'ye neden uygulandı?
CAATSA, ABD'nin hasımlarıyla büyük çaplı savunma işlemleri yapan ülkelere yaptırım öngören yasasıdır. Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın aldığı için 2020'de bu yasa kapsamında yaptırım listesine alındı.
Trump'ın F-35 açıklamasının gerekçesi ne?
Trump, açıklamasında Türkiye ile ilişkilerin düzeltilmesi gerektiğine vurgu yaptı. NATO müttefikliği ve ortak stratejik çıkarlar çerçevesinde F-35 konusunun yeniden ele alınacağını belirtti. Detaylar henüz netleşmedi.
Türkiye F-35 programına geri dönebilir mi?
Resmi bir dönüş kararı bulunmuyor. S-400 krizi çözülmeden teknik ve siyasi engeller devam ediyor. Yine de iki ülke arasında yeni bir müzakere sürecinin başladığına dair güçlü sinyaller mevcut.