F-35 CAATSA takvimi: Türkiye ve ABD arasında kritik eşik
F-35 CAATSA takvimi, Türkiye'nin Rus S-400 hava savunma sistemi alımı nedeniyle uygulanan ABD yaptırımlarının kaldırılması ve F-35 programına geri dönüş sürecini ifade ediyor. Başkan Trump'ın yaptırımları ara seçimler öncesinde hafifletmek için harekete geçebileceği iddiaları Ankara'da yankı buldu.
Ne oldu?
F-35 CAATSA takvimi, Türkiye ile Amerika Birleşik Devletleri arasında uzun süredir gerilime yol açan S-400 hava savunma sistemleri ve F-35 savaş uçağı programına ilişkin yaptırımların geleceğini belirleyecek kritik süreci tanımlıyor. Hürriyet'in aktardığına göre, Başkan Donald Trump yönetiminin, Kasım ayında yapılacak ara seçimler öncesinde CAATSA yaptırımlarını hafifletmek ve F-35 satışının önünü açmak için somut adımlar atabileceği konuşuluyor. Trump'ın konuya dair “Artık zamanı geldi” şeklindeki ifadeleri, Yenigün Gazetesi ve Paratic Haber gibi kaynaklarda geniş yer buldu.
Neden gündemde?
Türkiye, 2019 yılında Rus yapımı S-400 füze savunma sistemini teslim aldıktan sonra ABD tarafından F-35 ortak üretim programından çıkarılmış ve CAATSA (Amerika'nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası) kapsamında yaptırımlara maruz kalmıştı. Ankara ile Washington arasında aylardır süren üst düzey görüşmelerde, Türkiye'nin S-400'leri aktif olarak kullanmaması karşılığında yaptırımların kaldırılması ve F-35 tedarik sürecinin yeniden başlatılması formülleri masada. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Başkan Trump arasındaki son temaslarda verilen pozitif mesajlar, konunun yeniden gündemin ilk sıralarına taşınmasını sağladı. Özellikle NATO'nun güneydoğu kanadının güvenliği ve Ege'deki dengeler açısından, Türkiye'nin hava kuvvetleri envanterinin 5. nesil uçaklarla güçlendirilmesi stratejik bir zorunluluk olarak görülüyor.
Bilinmesi gerekenler
CAATSA yaptırımlarının kaldırılması, ABD Kongresi'nin onayını gerektiren karmaşık bir hukuki süreç. Trump yönetiminin, yasayı bypass etmek için geçici feragat yetkilerini kullanabileceği veya yeniden müzakere paketi sunabileceği belirtiliyor. Ankara'nın temel beklentisi, ödediği 1,4 milyar dolarlık F-35 bedelinin iadesi veya mevcut uçakların teslimatı yönünde. Öte yandan Konya Yenigün Gazetesi'nin haberine göre, Erdoğan-Trump görüşmesinde sadece F-35 değil, aynı zamanda F-16 modernizasyon kitleri ve yeni F-16 alımı konuları da ele alındı. İki liderin, savunma sanayii iş birliğini “yeni bir ruhla” ilerletme konusunda mutabık kaldığı ifade ediliyor. Bu süreçte Türkiye'nin İsveç'in NATO üyeliğine verdiği onayın da olumlu bir atmosfer yarattığı değerlendiriliyor.
Sırada ne var?
Gözler şimdi ABD Kongresi'ne ve ara seçim takvimine çevrilmiş durumda. Trump'ın, seçim bölgelerindeki savunma sanayii yüklenicilerini memnun etmek ve dış politika başarısı elde etmek için sonbahar aylarını işaret ettiği iddia ediliyor. Henüz resmi bir yol haritası açıklanmış değil, ancak Beyaz Saray ve Pentagon kaynaklarından sızan bilgiler, müzakerelerin teknik aşamadan siyasi karar aşamasına geçtiğini gösteriyor. Türkiye tarafı, S-400 konusunda ulusal egemenlik vurgusunu korurken, F-35 programına dönüş için esnek bir müzakere zemini oluşturmaya çalışıyor. Önümüzdeki haftalarda yapılması beklenen Dışişleri Bakanları düzeyindeki temaslar, takvimin netleşmesi açısından belirleyici olacak.
Sık Sorulan Sorular
CAATSA yaptırımları tam olarak nedir?
CAATSA, Amerika'nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası'dır. ABD, bu yasa kapsamında Rusya'dan büyük çaplı savunma alımı yapan ülkelere yaptırım uyguluyor. Türkiye, S-400 sistemlerini satın aldığı için bu kapsamda Savunma Sanayii Başkanlığı'na ve yetkililerine yaptırım getirilmişti.
Türkiye F-35 programından neden çıkarıldı?
Türkiye, Rus S-400 hava savunma sistemini teslim almasının ardından 2019'da F-35 ortak üretim programından çıkarıldı. ABD, S-400'lerin F-35'lerin gizlilik teknolojisine tehdit oluşturduğunu ve NATO sistemleriyle uyumsuz olduğunu savunuyor.
Trump'ın 'ara seçimlerden önce harekete geçeceği' iddiasının kaynağı nedir?
Hürriyet ve diğer Türk medya kuruluşlarının Washington kaynaklı haberlerine göre, ABD Başkanı Trump'ın Kongre'deki ara seçimler öncesinde, seçim bölgelerindeki savunma sanayii çıkarlarını gözeterek yaptırımları hafifletmek için adım atabileceği konuşuluyor. Bu iddia henüz resmi olarak teyit edilmiş değil.
Türkiye S-400'leri iade etmeden F-35 alabilir mi?
Masada farklı formüller bulunuyor. Bunlardan biri, Türkiye'nin S-400'leri aktif kullanma yeteneğini sınırlandırması veya belirli bir denetim mekanizması kabul etmesi karşılığında yaptırımların kaldırılması. Açık bir anlaşma ve resmi teyit olmadan kesin bir şey söylemek mümkün değil.