Erdoğan'ın yeniden adaylığı tartışmalarında 'sembolik tarih' ve iki formül masada
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum'un 2028 seçimleri için yaptığı 'sembolik tarih' çıkışı, Erdoğan'ın yeniden adaylığının anayasal zemini üzerindeki tartışmaları alevlendirdi. AK Parti cephesinde Meclis kararıyla seçim yenileme ve anayasa değişikliği seçenekleri konuşuluyor.
Ne oldu?
Erdoğan'ın yeniden adaylığı, Türkiye siyasetinde 2028 seçimleri yaklaşırken anayasal ve siyasi boyutlarıyla en sıcak başlık haline geldi. Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum'un 15 Haziran 2026'da yaptığı açıklamada, olağan seçim takviminden saparak 16 Nisan 2028'i işaret etmesi ve bunu 'sembolik tarih' olarak nitelemesi, iktidarın Erdoğan'ı yeniden aday gösterme konusunda takvim mühendisliğine hazırlandığı yorumlarına yol açtı. Uçum'un değerlendirmesinde, TBMM'nin seçimlerin yenilenmesi kararı alması halinde Erdoğan'a 'son kez adaylık yolunun açılacağı' ifadesi öne çıktı. Anayasanın 101. maddesine göre bir kişi en fazla iki kez cumhurbaşkanı seçilebilirken, 116. madde kapsamında Meclis'in seçimleri yenileme kararı alması durumunda ikinci döneminde olan bir cumhurbaşkanının bir kez daha aday olabileceği yorumu iktidar çevrelerinde dillendiriliyor.
Neden gündemde?
Konunun yeniden alevlenmesinin arkasında birkaç dinamik var. İlk olarak MHP lideri Devlet Bahçeli'nin PKK lideri Abdullah Öcalan'a yönelik çağrısı ile Erdoğan'ın yeniden adaylığının yolunu açacak bir siyasi zemin inşası arasında bağlantı kurulması, tartışmayı derinleştirdi. İkinci olarak TBMM Başkanvekili Bekir Bozdağ'ın 17 Şubat 2026'da yaptığı, 'Türkiye Büyük Millet Meclisi, ikinci dönem süresi dolmadan önce parlamento seçimlerinin yenilenmesine karar verebilir' şeklindeki açıklama, yürütmenin yasama organı eliyle bir çıkış aradığı algısını güçlendirdi. Muhalefet ise bu formülleri 'Ali Cengiz oyunu' olarak nitelendiriyor ve anayasanın ruhuna aykırı olduğunu savunuyor. Öte yandan AK Parti kulislerinde iki ana formülün tartışıldığı basına yansıdı: ya Meclis erken seçim kararı alacak ya da anayasa değişikliğine gidilecek. Her iki yol da 360 vekilin desteğini gerektiriyor.
Bilinmesi gerekenler
Mevcut anayasal çerçevede Erdoğan 2014'teki cumhurbaşkanlığı seçimi ve 2018'deki cumhurbaşkanlığı seçimi olmak üzere iki kez halk tarafından seçildi. 2023 seçimleri, 2017 anayasa değişikliği sonrası yeni sistemin ilk seçimi olduğu için iktidar tarafından 'ilk dönem' sayılıyor. Ancak Anayasa Mahkemesi'nin veya YSK'nın nasıl bir yorum benimseyeceği belirsizliğini koruyor. Uçum'un 'sembolik tarih' olarak adlandırdığı 16 Nisan 2028 ise 2017 anayasa değişikliği referandumunun yıl dönümüne denk geliyor. Bu tarihin hem Erdoğan'ın siyasi hafızadaki dönüm noktalarına gönderme yaptığı hem de olağan seçim takviminden farklı bir zamanlamaya işaret ettiği yorumu yapılıyor. İktidar kanadında erken seçim kararının 2027 sonbaharından önce alınması gerektiği hesaplanıyor.
Sırada ne var?
Önümüzdeki süreçte iktidarın hangi formülü tercih edeceği, muhalefetin nasıl bir strateji izleyeceği ve olası bir anayasa değişikliği için gerekli parlamento aritmetiğinin sağlanıp sağlanamayacağı kritik olacak. Meclis'te erken seçim kararı için 360, anayasa değişikliği için ise referanduma gidilmezse 400 oy gerekiyor. AK Parti ve MHP'nin toplam sandalye sayısı bu eşiğin altında kaldığı için diğer partilerden destek aranması veya referandum yoluna gidilmesi gündeme gelebilir. Siyasi kulislerde Bahçeli-Öcalan hattında şekillenen 'çözüm süreci' tartışmalarının da DEM Parti'nin olası desteğini sağlamaya yönelik olduğu iddiaları dolaşıyor. Ancak bu senaryoların hiçbiri için henüz resmi bir teyit veya somut bir takvim açıklanmış değil.
Sık Sorulan Sorular
Erdoğan anayasaya göre yeniden aday olabilir mi?
Anayasanın 101. maddesi bir kişinin en fazla iki kez cumhurbaşkanı seçilebileceğini düzenliyor. İktidar, 2023 seçimlerini yeni sistemin ilk seçimi sayarak Erdoğan'ın bu dönemini 'ilk dönem' olarak yorumluyor. Ayrıca TBMM'nin seçimleri yenileme kararı alması halinde ikinci döneminde olan cumhurbaşkanının bir kez daha aday olabileceğine dair hukuki görüş mevcut. Ancak bu yorum tartışmalı ve muhalefet tarafından anayasaya aykırı bulunuyor.
Mehmet Uçum'un 'sembolik tarih' açıklaması ne anlama geliyor?
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum, 2028 seçimleri için 16 Nisan 2028'i işaret ederek bu tarihi 'sembolik' olarak niteledi. 16 Nisan, 2017 anayasa değişikliği referandumunun yıl dönümü. Uçum'un açıklaması, olağan seçim takviminden sapılarak Meclis kararıyla erken seçime gidilmesi ve Erdoğan'a bir kez daha adaylık yolunun açılması formülüne işaret ediyor.
MHP lideri Bahçeli'nin Öcalan çağrısı bu tartışmayla bağlantılı mı?
Siyasi analistler ve muhalefet çevreleri Bahçeli'nin çağrısı ile Erdoğan'ın yeniden adaylığı arasında bağlantı kuruyor. Bazı yorumlara göre olası bir çözüm süreciyle DEM Parti'nin desteğinin alınması, Meclis'te anayasa değişikliği veya erken seçim kararı için gerekli sayıya ulaşılmasını kolaylaştırabilir. Ancak bu yorumlar resmi ağızlardan doğrulanmış değil.