Emekli primi adaletsizliği: Merkez Bankası’nda piyango gibi ödeme tartışması sürüyor

Ne oldu?

Emekli primi, çalışanların aktif iş yaşamları boyunca Sosyal Güvenlik Kurumu’na yatırdıkları, emeklilikte alacakları aylığın hem hakkını kazanmayı hem de miktarını belirleyen temel unsurdur. Son günlerde bazı kamu kurumlarında uygulanan farklı primlendirme modelleri, özellikle Merkez Bankası çalışanlarına yönelik yüksek emekli ikramiyesi ve prim yapısı, sistemdeki eşitsizlik tartışmalarını alevlendirdi. Sözcü Gazetesi’nin gündeme taşıdığı haberde, Merkez Bankası’ndan emekli olmanın adeta bir piyango gibi değerlendirildiği, diğer kamu görevlilerine kıyasla çok daha yüksek emekli primi ve ikramiye alındığı belirtildi. Aynı dönemde en düşük emekli aylığının 20 bin TL seviyesine çekilmesi, yüksek prim ödeyenle taban primden emekli olanlar arasındaki dengesizliği daha da görünür kıldı.

Neden gündemde?

Tartışma, iktidarın emeklilik sisteminde köklü değişiklik sinyalleri vermesiyle alevlendi. 6 Şubat 2026 itibarıyla yayılan bilgilere göre, “prim adaleti”ni sağlamak amacıyla yeni bir düzenleme hazırlığı yapılıyor. Çalışma hayatı boyunca uzun süre yüksek prim yatıran bir kişinin emekli aylığı ile asgari seviyeden prim ödeyen bir kişinin aylığının birbirine yaklaşması, uzmanlar tarafından sistemin sürdürülebilirliği açısından risk olarak görülüyor. İsa Karakaş gibi sosyal güvenlik danışmanları, “Emeklilik sil baştan değişiyor, prim adaleti sağlanacak” açıklamalarıyla sürecin ipuçlarını kamuoyuyla paylaşıyor. Merkez Bankası özelinde ise kurumun sağladığı özel sandık ve tamamlayıcı ödemeler, “devlet içinde ayrıcalıklı sınıf” eleştirilerini besliyor.

Bilinmesi gerekenler

Prim gün sayısı ve ödenen prim miktarı, emekli aylığının hesaplanmasında hâlâ en kritik iki değişken. 2008 sonrası sigortalı olanlar için kademeli geçiş sistemi devrede ve bu grubun çift maaş alma ihtimali neredeyse ortadan kalktı. Sigorta Gazetesi’nin aktardığına göre, tarım sigortası, Bağ-Kur veya isteğe bağlı sigorta ile çakışan hizmetlerde tek aylık bağlanıyor. Öte yandan, belirli şartları sağlayan annelere 6 yıla kadar erken emeklilik imkânı tanınıyor. Almanya ise emeklilik yaşını yükselterek 63’te emeklilik seçeneğini kaldırmayı tartışırken, Türkiye’de hâlâ prim günü tamamlanamayanlar için yaş şartıyla kısmi emeklilik yolları aranıyor. Vietnam gibi farklı ülke uygulamalarında, “toplu prim çekme” seçenekleri gündeme gelse de Türkiye’de borçlanma dışında toplu geri çekme imkânı bulunmuyor.

Sırada ne var?

Hükümetin üzerinde çalıştığı yeni düzenlemenin, primi çok olana daha yüksek maaş verecek bir modeli içermesi bekleniyor. Ancak Merkez Bankası ile benzer kurumlara özgü fon ve sandık yapılarının bu modele nasıl entegre edileceği belirsiz. En düşük emekli aylığının seyyanen artışlarla desteklenmesi sürerken, primini yüksekten yatıranların mağduriyetini giderecek aylık bağlama oranı değişiklikleri sinyali veriliyor. Kulislerde konuşulan kademeli prim reformu, mevcut emeklileri etkilemeden yeni başlayanlar için uygulanacak bir sistem öngörüyor. Kamuoyu, özellikle 3600 ek gösterge ve memur emekli ikramiyesi konularında atılacak adımları izliyor.