Eczanelerde tıbbi bitki çayı dönemi: Aktar ve market raflarında neler değişecek?
Sağlık Bakanlığı’nın yeni düzenlemesiyle tıbbi ve aromatik bitki çaylarının satış kanalı değişti. Yeni dönemde bu ürünler yalnızca eczanelerden temin edilebilecek.
Ne oldu?
Tıbbi bitki çayı satışı, Sağlık Bakanlığı tarafından getirilen yeni düzenlemeyle yalnızca eczanelere özgü bir faaliyet haline geliyor. Resmî olarak yürürlüğe giren kararla birlikte, bugüne kadar aktarlar, marketler ve çeşitli çevrimiçi platformlarda serbestçe satılan bu ürünler, artık yalnızca eczanelerde ve sadece eczacı danışmanlığında satılabilecek. Düzenleme, ilgili mevzuat değişikliğinin tamamlanmasıyla birlikte sektördeki tüm paydaşlara tebliğ edildi ve uygulama kademeli olarak başladı.
Neden gündemde?
Konu, milyonlarca vatandaşın günlük alışkanlıklarını doğrudan etkileyecek olması nedeniyle hızla gündemin ilk sıralarına yerleşti. Özellikle kış aylarında ıhlamur, kuşburnu, adaçayı gibi bitki çaylarının tüketimindeki artış düşünüldüğünde, tüketici “artık bu çayları aktardan alamayacak mıyım?” sorusunu soruyor. Ayrıca aktar esnafının ekonomik kaygıları ve eczanelerde fiyatların nasıl şekilleneceği merak konusu. Sağlık otoriteleri ise denetimsiz ve menşei belirsiz ürünlerin halk sağlığını tehdit ettiğini vurgulayarak düzenlemeyi uzun zamandır beklenen bir adım olarak niteliyor.
Bilinmesi gerekenler
Yeni uygulama ile doğrudan “Türk Gıda Kodeksi” yerine “Tıbbi Ürün” kapsamında değerlendirilmeye başlanan bitkisel çaylar, ruhsatlandırma ve farmasötik denetime tabi olacak. Bu, şu anlama geliyor: Piyasada açıkta, menşei ve içeriği belirsiz olarak satılan bitkiler artık tezgâhlarda yer alamayacak. Eczanelerde satılacak ürünler, standartlaştırılmış kapalı ambalajlarda, üzerlerinde Sağlık Bakanlığı onaylı etiketlerle bulunacak. Tüketici açısından en kritik fark, aktarlarda ağır metal veya pestisit kalıntısı riski taşıyan kontrolsüz ürünlerin yerini, klinik kalite standartlarında bitki çaylarının alacak olması. Denetim yetkisi tamamen Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’na (TİTCK) geçerken, aktarların sadece baharat ve geleneksel gıda ürünleri satışına devam edebileceği belirtiliyor.
Sırada ne var?
Sektör temsilcileri, geçiş sürecinde net bir takvim olup olmadığını sorguluyor. Önümüzdeki haftalarda Ticaret Bakanlığı ve ilgili belediyelerin zabıta ekipleri tarafından aktarlara ve zincir marketlere yönelik bilgilendirme ve denetim faaliyetlerinin sıklaşması bekleniyor. Bitkisel ürünlerini “tıbbi çay” olarak tanımlayan ve satmaya devam eden işletmelere ağır idari para cezaları uygulanacak. Eczaneler ise hangi tür bitkisel çayları raflarında bulunduracaklarına dair TİTCK’den gelecek listeyi bekliyor. Tüketici tarafında ise en büyük beklenti, denetimli ürünlerin piyasaya girmesiyle birlikte fiyat artışı yaşanıp yaşanmayacağı yönünde.
Sık Sorulan Sorular
Artık aktarlardan ıhlamur veya adaçayı alınamayacak mı?
Aktarlar, baharat ve gıda amaçlı kuru bitki satışına devam edebilecek. Ancak bu ürünleri 'tıbbi' veya 'tedavi edici' etiketle satmaları yasak olacak. Sağlık beyanı taşıyan, standartlaştırılmış tıbbi bitki çayları sadece eczanelerde satılabilecek.
Bu düzenleme neden yapıldı?
Sağlık Bakanlığı, denetimsiz bitkisel ürünlerdeki ağır metal, tarım ilacı (pestisit) kalıntıları ve tağşiş (hileli katkı) riskini ortadan kaldırmayı amaçlıyor. Amaç, halk sağlığını koruyarak tüketiciyi bilimsel ve klinik olarak onaylanmış ürünlere yönlendirmek.
Eczanelerde satılacak bitki çaylarının fiyatı artacak mı?
Uzmanlar, denetime tabi ve ruhsatlı üretim maliyetlerinin farklı olması nedeniyle bu ürünlerin aktardaki açık ürünlere kıyasla daha yüksek fiyatlı olabileceğini belirtiyor. Ancak net fiyatlandırma, üretici firmaların eczaneye giriş maliyetlerini belirlemesiyle şekillenecek.
Çevrimiçi platformlardan tıbbi bitki çayı satışı yasaklandı mı?
Evet, düzenleme çerçevesinde e-ticaret siteleri ve marketlerin tıbbi bitki çayı satışı sona erdi. Bu ürünlerin çevrimiçi satışı yalnızca ruhsatlı eczanelerin resmî sanal mağazaları aracılığıyla yapılabilecek.