Düşen İHA alarmı: Türkiye'nin iki farklı noktasında bulunan hava araçları kime ait?

Ne oldu?

Düşen İHA alarmı, Türkiye'nin Karadeniz kıyısındaki iki farklı ilinde, neredeyse eş zamanlı olarak yere çakılan insansız hava araçlarının yarattığı gizemli durumu tanımlıyor.

Kastamonu’nun Cide ilçesinde bir İHA, yerleşim alanına oldukça yakın bir mesafeye, bir evin sadece 10 metre uzağına düştü. Edinilen bilgiye göre, düşüşün ardından araç alev aldı ve büyük ölçüde kullanılamaz hale geldi. Şans eseri olayda can kaybı ya da yaralanma yaşanmadı. Bu vakadan kısa bir süre sonra benzer bir alarm Samsun’un Alaçam ilçesinde verildi. Bu kez bir İHA, yeşil alana ve bazı tanıkların ifadesine göre yine bir evin bahçesine düştü. Her iki olay yerinde de jandarma ekipleri derhal geniş çaplı güvenlik önlemi alarak bölgeyi kordon altına aldı.

Olay yeri inceleme ekipleri, düşen parçaları detaylı bir şekilde incelerken, savcılık koordinesinde çok yönlü bir soruşturma başlatıldı. Uzmanların yaptığı ilk incelemelerde asıl merak konusu olan “menşei” sorunu çözülemedi. Parçalar üzerinde yapılan ön değerlendirmelerde, araçların ticari bir drone ya da amatör bir model olmadığı, askeri amaçlarla kullanılan taktik İHA sınıfına girdikleri değerlendiriliyor. Ancak hangi ülkeye veya hangi kuruma ait oldukları henüz belirlenebilmiş değil.

Neden gündemde?

Konu, basit birer teknik arıza vakası olmaktan çıkarak ulusal güvenlik gündeminin üst sıralarına yerleşti. İlk olarak, araçların düştüğü noktaların rastgele yerler olması dikkat çekiyor. İkinci olarak, bu durum Türkiye’nin yakın coğrafyasında süregelen savaşlar ve bölgedeki yüksek askeri hareketlilikle ilişkilendiriliyor.

Son dönemde benzer vakalara daha sık rastlanması kamuoyunda soru işaretleri yarattı. Özellikle Kocaeli'nde düşen ve uzmanların teknik yapısına bakarak Rus yapımı ‘Orlan-10’ modeline benzettiği İHA vakası hâlâ hafızalarda tazeliğini koruyor. Cide ve Alaçam’daki araçların parçaları şimdilik resmi makamlarca bir ülkeyle eşleştirilmemiş olsa da, Karadeniz’in jeopolitik konumu nedeniyle gözler Ukrayna-Rusya hattındaki çatışmalara çevrildi. Güvenlik çevreleri, bu araçların Karadeniz üzerinden seyreden gemilere ait olabileceğini ya da aylardır havada kalan “yetim” İHA’lar olabileceğini düşünüyor. Bir başka senaryo ise elektronik harp sistemleriyle sinyalinin kesilmesi sonucu kontrolden çıkıp Türkiye sınırlarına sürüklenmiş olmaları.

Bilinmesi gerekenler

Güvenlik uzmanları, modern insansız hava araçlarının teknik arıza, sinyal kaybı veya GPS aldatması gibi dış müdahalelerle rotasından sapabildiğini vurguluyor. Askeri amaçlı İHA’lar genellikle yüzlerce kilometre menzile sahip olduğu için, çatışma bölgesinden fırlatılan bir aracın arızalanarak farklı bir ülkeye düşmesi artık sıra dışı bir durum olarak görülmüyor.

Cide’de düşen İHA’nın evlere bu kadar yakın olması ve alev alması, içindeki yakıt veya batarya sisteminin hâlâ aktif olduğunu gösteriyor. Bu da olası bir siber tehdit veya patlamamış askeri mühimmat riskini gündeme getiriyor. Yetkililer, vatandaşlara bu tür bir cisimle karşılaştıklarında kesinlikle dokunmamaları ve doğrudan kolluk kuvvetlerine haber vermeleri çağrısında bulundu. Olayın bir diğer kritik boyutu ise paraşütle iniş yapan modeller. Son dönemde Balıkesir Manyas’a düşen bir İHA’nın arkasında paraşüt bulunması, araçların kendini korumaya alarak veri toplamaya devam etme kabiliyetine sahip olduğu ihtimalini kuvvetlendiriyor. Jandarma ve Milli Savunma Bakanlığı ekipleri enkazlardaki elektronik devreleri ve sensörleri mercek altına alarak veri kurtarma çalışması yürütüyor.

Sırada ne var?

Üst düzey güvenlik bürokrasisi, havada beliren ve kime ait olduğu bilinmeyen bu tehditlere karşı alarmda. Yetkililer, düşen İHA’ların kimlik tespiti için detaylı adli bilişim ve kriminal laboratuvar incelemelerinin sürdüğünü belirtiyor. Parçaların seri numaraları, motor tipleri ve elektronik harp izleri üzerinden menşei tespit edilmeye çalışılıyor.

Kamuoyu, yapılacak resmi açıklamaya kilitlenmiş durumda. Eğer araçların yabancı bir ülkeye ait olduğu kesinleşirse, diplomatik kanallar devreye girecek. Öte yandan Türk Silahlı Kuvvetleri’nin, sınır hattında ve hassas bölgelerde elektronik harp önlemlerini en üst seviyeye çıkardığı biliniyor. Uzmanlar, önümüzdeki dönemde özellikle Karadeniz üzerinde bu tür “başıboş” İHA risklerinin artabileceği uyarısında bulunuyor. Gökyüzü denetiminin sıkılaştırılması ve dost-düşman tanıma sistemlerinin güçlendirilmesi, alınacak tedbirlerin başında geliyor.