DOA depozito iade sistemi nedir, nasıl çalışır? 81 ilde kullanıma açıldı, ilk gün 1,5 milyon şişe toplandı

Ne oldu?

DOA depozito iade sistemi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlı Türkiye Çevre Ajansı tarafından hayata geçirilen ve tek kullanımlık içecek ambalajlarının geri dönüşümünü esas alan ulusal bir projedir. Sistem, 0,1 litre ile 3 litre arasındaki cam, plastik ve alüminyum içecek ambalajlarını kapsıyor. 81 ilde eş zamanlı olarak kullanıma açılan uygulama kapsamında, market ve kamu binaları gibi noktalara yerleştirilen iade makineleri aracılığıyla vatandaşlar boş ambalajları iade ediyor. İlk gün verilerine göre Türkiye genelinde yaklaşık 1,5 milyon şişe toplandı ve karşılığında 1,5 milyon TL dijital cüzdanlara aktarıldı. Edirne’de ise toplanan ambalajların sayım ve doğrulama işlemlerinin yapılacağı Sayma Doğrulama Merkezi resmen faaliyete başladı.

Neden gündemde?

Sistem, uzun süredir kamuoyunda tartışılan ve çevre kirliliğiyle mücadelede kritik bir adım olarak görülen depozito modelinin somut çıktısı olması nedeniyle büyük yankı uyandırdı. Özellikle ilk günde 1,5 milyon adetlik bir dönüşün gerçekleşmesi, beklenen yoğun ilgiyi gözler önüne serdi. Ağrı’dan Bilecik’e kadar farklı illerde vatandaşların makinelere yoğun talep gösterdiği, yerel basına yansıyan görüntüler arasında yer aldı. Edirne’deki Sayma Doğrulama Merkezi’nin açılışıyla da sistemin altyapısı tamamlanma aşamasına geldi. Konu, çevrenin korunmasının ötesinde, doğrudan vatandaşın cebine temas eden ekonomik boyutuyla da gündemin üst sıralarına yerleşti.

Bilinmesi gerekenler

DOA iade makineleri şimdilik başta zincir marketler, üniversite kampüsleri ve bazı resmi kurumlar olmak üzere belirlenen pilot noktalara yerleştirildi. Vatandaşlar, iade ettikleri her ambalaj başına belirlenen depozito bedelini, oluşturacakları DOA dijital hesaplarında biriktiriyor. Bu bakiye, anlaşmalı marketlerde alışverişte kullanılabiliyor ya da banka hesaplarına aktarılabiliyor. İade edilecek ambalajların üzerinde “Depozitosu Olan Ambalaj” logosu ve özel bir karekod bulunması şart. Sistem, sadece bu işareti taşıyan ambalajları kabul ediyor. Toplanan ambalajlar malzeme türüne göre ayrıştırılarak geri dönüşüme kazandırılıyor. Uygulama, Türkiye’nin atık yönetiminde Avrupa Birliği standartlarına uyum sağlaması açısından da önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.

Sırada ne var?

Önümüzdeki süreçte iade makinesi ağının hızla genişletilmesi ve sistemin tüm satış noktalarında zorunlu hale getirilmesi planlanıyor. Bakanlık yetkililerinin daha önce yaptığı açıklamalara göre, ilk etapta yılda yaklaşık 25 milyar adet ambalajın toplanması hedefleniyor. Edirne’de açılan Sayma Doğrulama Merkezi’nin kapasitesi ve benzer merkezlerin farklı bölgelere kurulması da takip edilen başlıklar arasında. Ayrıca, tüketiciyi teşvik etmek amacıyla depozito bedellerinde ve kampanyalarda güncellemeler yapılabileceği belirtiliyor. Sistemin ilk hafta ve ilk ay raporları, hem çevresel etki hem de ekonomik hacim açısından belirleyici olacak.