Depozito sistemi zamları nedir? Bakanlık devrede, vatandaş isyanda
Türkiye genelinde 1 Ocak itibarıyla başlayan zorunlu depozito uygulaması, bazı işletmeler tarafından su fiyatlarına 5 liraya varan fahiş zamlarla yansıtıldı. Ticaret Bakanlığı, depozito bedelinin çok üzerinde zam yapan firmalara inceleme başlattı.
Ne oldu?
Depozito sistemi zamları, 1 Ocak 2025 itibarıyla Türkiye genelinde zorunlu hale gelen içecek ambalajı depozito uygulamasının, bazı zincir marketler ve perakende satış noktaları tarafından ürün fiyatlarına aşırı artış olarak yansıtılmasıyla patlak veren tüketici şikayetleri ve kamuoyu tepkisidir.
Ticaret Bakanlığı, depozito sistemi sonrası özellikle su fiyatlarında yaşanan fahiş artışlarla ilgili harekete geçti. Vatandaşlardan gelen yoğun şikayetler üzerine Bakanlık ekipleri, raflarda yapılan denetimlerde depozito bedeli adı altında yapılan haksız fiyat artışlarını mercek altına aldı. Sözcü Gazetesi'nin haberine göre, Bakanlık bazı işletmeler hakkında inceleme süreci başlattı.
Neden gündemde?
Konu, depozito sisteminin mantığını aşan bir fırsatçılığa dönüşmesi nedeniyle kısa sürede gündemin zirvesine yerleşti. 0,5 ile 3 litre arasındaki tek kullanımlık pet, cam ve alüminyum içecek ambalajları için 25 kuruş olarak belirlenen depozito ücreti, uygulamanın ilk günlerinde bazı marketlerde 1 TL’ye kadar yükseltildi.
Asıl patlak veren rezalet ise market raflarında görüldü. Cumhuriyet ve Halk TV’de yer alan haberlere göre, depozitolu ürün logosu basılan suların fiyatı, bir anda 5 TL’ye varan artışlarla etiketlendi. Vatandaş, depozitoyu iade etse dahi cebinden çıkacak 5 liralık ek zammın faturasını anlamakta güçlük çekti. Haber 7, bu duruma sosyal medyada birçok vatandaşın “Depozito değil, gizli zam” diyerek isyan ettiğini aktardı.
Ticaret Bakanlığı, depozito bedelinin ayrı bir kalem olarak tüketiciye gösterilmesi ve ambalajın iade edilmesi durumunda bu bedelin aynen iade edilmesi gerektiğini, ürünün taban fiyatına herhangi bir ek zam yapılmasının mevzuata aykırı olduğunu vurguluyor.
Bilinmesi gerekenler
- Depozito Ücreti: Yönetmelik gereği 0.5-3 litre ambalajlar için depozito 25 kuruş olarak uygulanır; bazı işletmeler keyfi olarak 1 TL talep etti.
- Fahiş Zam: Yalnızca depozito değil, ürünün taban fiyatına 5 TL’ye kadar varan ilave zamlar yapıldığı tespit edildi.
- İnceleme: Ticaret Bakanlığı ekipleri, Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğü koordinesinde denetimlere başladı; fahiş fiyat uygulayan firmalara idari para cezası uygulanması bekleniyor.
- İade Noktaları: Depozito İade Sistemi (DİS) makinelerinin 2025 sonuna kadar ülke genelinde yaygınlaştırılması hedefleniyor; şimdilik sadece DİS logolu ürünler iade alınıyor.
Sırada ne var?
Bakanlık yetkilileri, inceleme sonuçlarına göre fırsatçılara göz açtırılmayacağının altını çiziyor. Kısa vadede haksız fiyat artışı yapan işletmelere yüklü cezalar kesilmesi ve fiyatların geri çekilmesi yönünde sıkı takip yapılması öngörülüyor.
Orta vadede, depozito sisteminin oturması ve iade noktalarının artmasıyla birlikte tüketicinin fiilen ödediği bedelin yalnızca iade edeceği depozitoyla sınırlı kalması bekleniyor. Uzmanlar, vatandaşları fişlerini kontrol etmeye ve usulsüz zam gördükleri durumlarda Ticaret Bakanlığı’nın mobil uygulaması veya Alo 175 hattı üzerinden şikayette bulunmaya çağırıyor. Ayrıca, depozito uygulamasının kapsamının ilerleyen dönemde diğer ambalaj türlerine de genişletilmesi tartışılıyor.
Sık Sorulan Sorular
Depozito iadesi aslında ne kadardır?
Yönetmeliğe göre 0.5 litre ile 3 litre arasındaki ambalajlar için depozito iade ücreti 25 kuruştur. Şu an piyasada bu tutar bazı noktalarda keyfi olarak 1 TL talep edilmekte veya ürün fiyatına 5 TL'ye varan zam yapılmaktadır.
Ticaret Bakanlığı fahiş zam yapan marketlere ne yapacak?
Bakanlık, raflarda yaptığı denetimlerin ardından mevzuata aykırı zam yapan işletmeler hakkında inceleme başlattı. Tespit edilen firmalara idari para cezası ve fiyatları eski seviyesine çekme yaptırımı uygulanması bekleniyor.
Vatandaş nereye şikayette bulunabilir?
Tüketiciler, depozito adı altında haksız fiyat artışı gördükleri durumlarda Ticaret Bakanlığı’nın mobil uygulaması, e-Devlet üzerinden veya Alo 175 Tüketici Danışma Hattı aracılığıyla şikayet kaydı oluşturabilir.