Depozito sistemi zam incelemesi: Ticaret Bakanlığı fırsatçılara göz açtırmıyor
Türkiye genelinde başlayan depozito uygulaması, daha ilk günlerde içecek fiyatlarına yapılan fahiş zamlarla gündeme oturdu. Ticaret Bakanlığı, su ve soda gibi ürünlerdeki 'gizli zam' iddiaları üzerine inceleme başlattı.
Ne oldu?
Depozito sistemi zam incelemesi, 2025 yılı Ocak ayı itibarıyla zorunlu hale gelen depozito uygulamasının ardından, bazı içecek firmalarının raf fiyatlarına yaptığı orantısız zamlara karşı Ticaret Bakanlığı tarafından başlatılan resmi denetim sürecidir. Vatandaşlar, 1 liralık depozito bedelinin çok ötesinde, su ve soda fiyatlarında 5 liraya varan etiket artışlarıyla karşılaşınca Bakanlık harekete geçti.
Neden gündemde?
Sistemin amacı, cam, plastik ve alüminyum ambalajların geri dönüşümünü teşvik etmekti. Ancak uygulamanın ilk saatlerinden itibaren zincir marketler ve üretici firmaların, depozito bedelini bahane ederek ürünlerin taban fiyatını yükselttiği iddiaları sosyal medyada ve haber bültenlerinde patlama yarattı. Özellikle 0.5 litrelik pet suyun fiyatının bir gecede neredeyse iki katına çıkması, vatandaşın "zincir marketler depozito fırsatçılığı yapıyor" tepkisine yol açtı. Ticaret Bakanlığı, bu şikayetlerin artması üzerine fahiş fiyat artışı şüphesiyle piyasa gözetim ekiplerini sahaya indirdi ve resmi inceleme sürecini başlattı.
Bilinmesi gerekenler
Öncelikle, Türkiye Çevre Ajansı denetimindeki Depozito Saha Yönetim Sistemi'nde zorunlu depozito ücreti camda 2 TL, plastik ve alüminyum ambalajlarda ise 1 TL olarak belirlendi. Bu ücret, tüketici ambalajı iade ettiğinde geri alınmak üzere tasarlandı. İnceleme kapsamında, raflarda görülen farkların sadece bu depozito bedelinden kaynaklanmadığı, firmaların ürün zammını depozitonun üzerine ekleyerek "örtülü zam" yaptığı değerlendiriliyor. Bakanlık yetkilileri, özellikle bazı zincir marketlerde 4-5 liralık suyun etiket fiyatının 9-10 lira seviyesine yükselmesinin, 1 liralık depozito ile açıklanamayacağının altını çiziyor. Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu'nun devreye girebileceği ve yapılan denetimlerde fahiş fiyat tespit edilmesi durumunda ağır idari para cezalarının uygulanabileceği belirtiliyor.
Sırada ne var?
Ticaret Bakanlığı ekipleri, özellikle büyükşehirlerdeki ulusal ve yerel zincir marketlerde eş zamanlı etiket taramalarına devam ediyor. Depozito uygulaması öncesi ve sonrası raf fiyatları karşılaştırılarak, maliyet artışıyla orantısız zam tespit edilen firmalar hakkında idari işlem başlatılacak. Vatandaşların da isyanını dile getirdiği bu süreçte, önümüzdeki günlerde fiyat etiketlerinin denetime bağlı olarak aşağı yönlü güncellenmesi bekleniyor. Ayrıca Bakanlık, tüketicileri "Alo 175 Tüketici Danışma Hattı" üzerinden şikayetlerini iletmeye çağırırken, depozito logosu olmayan eski stok ürünlerin de yüksek fiyattan satılmasının önüne geçileceği mesajını verdi.
Sık Sorulan Sorular
Depozito bedeli ne kadar ve hangi ürünleri kapsıyor?
Zorunlu depozito uygulaması 1 Ocak 2025 itibarıyla başladı. Cam ambalajlar için 2 TL, plastik (PET) ve alüminyum ambalajlar için 1 TL depozito bedeli alınıyor. Bu sistem su, soda, meşrubat, bira ve süt gibi tek kullanımlık içecek ambalajlarını kapsıyor.
Su fiyatlarındaki artışın tamamı depozito ücreti mi?
Hayır. Ticaret Bakanlığı'nın inceleme başlatmasının sebebi, raflarda görülen 5 liraya varan fiyat farklarının 1 liralık depozito bedeli ile açıklanamayacak olması. Bu artışın, depozito bahanesiyle yapılan örtülü bir zam olduğu değerlendiriliyor.
Haksız zam tespit edilirse firmalara ne ceza verilecek?
Tespit edilen her bir aykırılık için Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu tarafından 2025 yılında 143.000 TL'ye kadar para cezası uygulanabiliyor. Stokçuluk ve fahiş fiyat tekrarında yaptırımlar katlanarak artıyor ve firmalara ticaretten men cezası verilebiliyor.
Depozito ücretini geri almak için ne yapmalıyım?
Ambalajı tüketimden sonra çöpe atmak yerine, marketlerde belirlenen depozito iade noktalarına veya otomatik iade makinelerine (TOMAT) hasarsız bir şekilde bırakmanız gerekiyor. İade edilen ambalajın bedeli, anlaşmalı bankalar veya marketler aracılığıyla nakit veya alışveriş indirimi olarak geri alınabiliyor.