Depozito Sistemi 'gizli zamma' dönüştü: 1 liralık iade için raflarda 5 liralık artış iddiası
Türkiye'de 1 Ocak itibarıyla devreye alınan Depozito Yönetim Sistemi, tüketiciden beklenen heyecanı görmedi. Sistemin başlamasıyla birlikte market raflarında özellikle pet şişe ve soda fiyatlarında hissedilir artışlar yaşanması, uygulamanın bir 'gizli zam' mekanizmasına dönüştüğü eleştirilerini beraberinde getirdi.
Ne oldu?
Depozito Sistemi, tek kullanımlık içecek ambalajlarının geri dönüşümünü teşvik etmek amacıyla Türkiye'de 1 Ocak 2025 itibarıyla resmen başlatılan bir iade mekanizmasıdır. Sistem, cam, plastik ve alüminyum ambalajlar için belirlenen bir depozito bedelinin tüketici tarafından satın alma anında ödenmesini ve ambalajın iade edilmesiyle geri alınmasını öngörüyor. Ancak uygulamanın ilk günlerinde, özellikle zincir marketlerdeki fiyat etiketlerinde yaşanan değişimler tüketicinin tepkisini çekti. Vatandaşlar, 1 liralık depozito iadesi için aynı ürünlerin raf fiyatlarında 5 liraya varan artışlarla karşılaştıklarını öne sürüyor.
Neden gündemde?
Sistemin özünde tüketiciye ek bir maliyet getirmemesi ve iade edilen her ambalaj için belirlenen tutarın iade edilmesi yer alıyor. Ancak sahada yaşananlar farklı bir tablo çizdi. Bazı marketlerin, depozito bedelini bahane ederek ürünlerin taban fiyatına orantısız zam yaptığı iddia ediliyor. 1 liralık bir depozito ücreti söz konusuyken, bir su veya sodanın fiyatının 5 lira birden artması, uygulamanın fırsatçılığa dönüştüğü yorumlarını güçlendirdi. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın koordinasyonunda yürütülen projenin, daha start almadan tüketici nezdinde güven kaybetmesi, uygulamanın şeffaflığı konusunda soru işaretleri doğurdu. Konu, kısa sürede sosyal medyada ve haber platformlarında en çok konuşulan başlıklardan biri haline geldi.
Bilinmesi gerekenler
Depozito Yönetim Sistemi kapsamında, belirli bir logo taşıyan ambalajlar için alınacak depozito bedelinin 25 kuruş ile 1 lira arasında olması bekleniyor. Tüketici, ürünü tükettikten sonra boş ambalajı iade noktalarına götürdüğünde bu bedeli nakit veya alışveriş puanı olarak geri alabilecek. Ancak zincir marketlerdeki fiyat artışlarının sadece depozito bedeliyle sınırlı kalmadığı, ürünlerin baz fiyatına da ek zam yapıldığı yönündeki şikayetler Cumhuriyet ve Yeni Akit başta olmak üzere çeşitli yayın organlarında gündeme getirildi. Ticaret Bakanlığı'nın bu tip fahiş fiyat artışlarına karşı denetim mekanizmalarını çalıştırması beklenirken, tüketici dernekleri de haksız fiyat uygulamalarına karşı vatandaşları belge tutmaları konusunda uyardı.
Sırada ne var?
Gözler, artan şikayetler sonrası Ticaret Bakanlığı ve Rekabet Kurumu'nun atacağı adımlara çevrildi. Fırsatçılık yaptığı tespit edilen işletmelere yönelik idari para cezalarının gündeme gelebileceği konuşuluyor. Ayrıca iade makinelerinin Türkiye genelinde yaygınlaştırılması süreci devam ediyor. Sistemin başarısı, tüketicinin mağdur edilmeden sürece dahil edilmesine bağlı. Uzmanlar, enflasyonla mücadelenin hassas olduğu bu dönemde, çevreci bir adımın kötü yönetilerek hayat pahalılığını tetikleyen bir unsura dönüşmemesi için sıkı piyasa gözetimi şart olduğunu vurguluyor.
Sık Sorulan Sorular
Depozito Sistemi nedir ve ne zaman başladı?
Depozito Yönetim Sistemi, içecek ambalajlarının geri dönüşümünü sağlamak amacıyla 1 Ocak 2025'te Türkiye'de başlatılan bir uygulamadır. Tüketiciler, depozito logolu ürünleri satın alırken ek bir bedel öder ve boş ambalajı iade ettiklerinde bu bedeli geri alır.
Depozito sistemi neden 'gizli zam' olarak nitelendiriliyor?
Uygulamayla birlikte bazı zincir marketlerin ürün fiyatlarına sadece depozito bedeli kadar değil, çok daha yüksek oranlarda zam yaptığı iddia ediliyor. Tüketiciler, 1 liralık iade almak için raf fiyatında 5 liraya varan artışlarla karşılaştıklarını belirtiyor.
Fahiş fiyat artışlarına karşı hangi önlemler alınacak?
Ticaret Bakanlığı ve Rekabet Kurumu'nun şikayetler üzerine denetimlerini sıkılaştırması bekleniyor. Fırsatçılık yaptığı tespit edilen işletmelere idari para cezaları uygulanabileceği ifade ediliyor.