Depozito Sistemi Fiyat İncelemesi: 1 Liralık İade İçin Raflarda 5 Liralık Artış İddiası Ticaret Bakanlığı'nı Harekete Geçirdi
Türkiye genelinde başlayan depozito iade sistemi, bazı zincir marketlerde su ve soda fiyatlarında beklenmedik artışlara yol açtı. Ticaret Bakanlığı, tüketici şikayetleri üzerine haksız fiyat artışlarını tespit etmek için kapsamlı bir inceleme başlattı.
Ne oldu?
Depozito Sistemi Fiyat İncelemesi, Ticaret Bakanlığı'nın, 2025 yılı başında kademeli olarak devreye alınan zorunlu depozito uygulaması sonrasında pet şişe su, soda ve diğer ambalajlı içeceklerin raf fiyatlarında yaşanan şüpheli artışlara yönelik başlattığı mercek operasyonudur. Vatandaşlar, bir litrelik pet su fiyatlarının depozito bedeli gerekçe gösterilerek 5 liraya varan oranlarda artırıldığını iddia ederken, bazı zincir marketlerin depozito logosu olmayan eski etiketli ürünleri yeni ambalajlı ürün fiyatından satması tepki çekti. Bakanlık ekipleri, fırsatçılık yapıldığına dair gelen yoğun şikayetler üzerine 81 ilde saha denetimlerini sıkılaştırdı.
Neden gündemde?
Konu, depozito sisteminin çevreyi koruma ve atık yönetimini iyileştirme amacının gölgede kalması ve uygulamanın bir “gizli zamma” dönüştüğü algısı nedeniyle sosyal medyada ve haber bültenlerinde geniş yer buluyor. Cumhuriyet Gazetesi'nin haberine yansıyan somut verilere göre, iade anında tüketiciye yalnızca 1 lira olarak geri ödenecek depozito bedeli, bazı marketlerde aynı ürünün etiket fiyatına 5 lira ve üzeri zam olarak yansıtıldı. Vatandaşın cebinden çıkan toplam paranın artması ve özellikle temel tüketim maddesi olan suya gelen bu ani fiyat sıçraması, “fırsatçılık” tartışmalarını alevlendirdi. Ayrıca zincir marketlerin eski ve yeni etiketli ürünleri aynı yüksek fiyatla satması, sistemin tüketici aleyhine çalıştırıldığı eleştirilerini beraberinde getirdi.
Bilinmesi gerekenler
Zorunlu depozito sisteminde amaç, cam, plastik ve alüminyum ambalajların belirli bir ücret karşılığında satılıp iade edildiğinde bu ücretin geri ödenmesidir. Ticaret Bakanlığı ve Türkiye Çevre Ajansı'nın koordinasyonunda yürütülen sisteme geçiş sürecinde, piyasada Depozito Yönetim Sistemi (DYS) logolu yeni ürünler yer almaya başladı. Olması gereken, sadece depozito bedelinin eklenmesi iken; saha incelemelerinde firmaların maliyet artışlarını bahane ederek veya hiçbir gerekçe sunmadan ürün fiyatlarına fahiş oranlarda zam yaptığı tespit edilmeye çalışılıyor. Bakanlık, fiyat etiketi ve kasa fiyatı arasındaki tutarsızlıkları tek tek karşılaştırıyor ve tespit edilen her aykırılık için Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu nezdinde idari para cezaları uygulanacağını duyurdu.
Sırada ne var?
Ticaret Bakanlığı müfettişlerinin sahadaki raporlarını tamamlamasının ardından, fahiş fiyat artışı yaptığı belgelenen firmalara yönelik rekor cezaların gündeme gelmesi bekleniyor. Öte yandan, tüketici örgütleri, depozito iade sürecinin sadece belirli otomatlarla sınırlı kalmaması ve iade noktalarının yaygınlaştırılması gerektiğini vurgulayarak, vatandaşlara fişlerini saklamaları ve fiyat etiketi ile kasa çıkışı arasında fark gördüklerinde doğrudan Bakanlığın haksız fiyat ihbar hattına bildirmeleri çağrısında bulundu. Sektör temsilcileri ise lojistik maliyetlerine dikkat çekerken, Bakanlık net bir uyarı mesajı vererek raf fiyatlarının keyfi artırılmasına kesinlikle izin verilmeyeceğini belirtti.
Sık Sorulan Sorular
Depozito sistemi neden su fiyatlarına gizli zam olarak yansıdı?
Normalde sadece 1 liralık depozito bedelinin eklenmesi gerekirken, bazı marketlerin raf fiyatlarına 5 liraya varan ekstra zamlar yapması 'gizli zam' olarak nitelendiriliyor. Ticaret Bakanlığı bu durumu fırsatçılık kapsamında inceliyor.
Ticaret Bakanlığı bu konuda hangi adımları attı?
Bakanlık, yoğun tüketici şikayetleri üzerine 81 ilde kapsamlı saha denetimleri başlatarak fiyat etiketi ve kasa fiyatlarını karşılaştırmaya başladı. Fahiş fiyat artışı yapanlara Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu tarafından idari para cezaları uygulanacak.
Depozito iade ücreti tüketiciye ne zaman ve nasıl geri ödeniyor?
Depozito bedeli, üzerinde Depozito Yönetim Sistemi (DYS) logosu bulunan ambalajın belirlenen iade noktalarına veya otomatlara geri getirilmesi durumunda tüketiciye iade ediliyor. Kritik nokta, raf fiyatına yalnızca bu iade bedelinin eklenmiş olması gerektiğidir.