Depozito makinesi su zammı nedir? Marketlerde su fiyatları neden arttı?
Türkiye'de Depozito İade Sistemi'nin ilk makineleri görülmeye başladıktan hemen sonra, zincir marketlerde su fiyatlarına yüzde 100'ü aşan zamlar yapıldığı iddia edildi.
Ne oldu?
Depozito makinesi su zammı, Türkiye'de uzun süredir hazırlığı yapılan Depozito Yönetim Sistemi (DOA) kapsamında ilk makinelerin marketlere kurulmasının hemen ardından, özellikle zincir marketlerde satılan damacana ve pet şişe sulara yapılan ani fiyat artışlarını tanımlayan gündem başlığıdır. Henüz sistem resmi olarak başlamamışken, fırsatçılık iddialarını beraberinde getiren bu zamlar tüketicinin sert tepkisine yol açtı. Sosyal medyada ve haber sitelerinde paylaşılan etiket karşılaştırmalarına göre, 19 litrelik damacana suyun fiyatı bir günde 80 liradan 165 liraya kadar yükseldi.
Neden gündemde?
Konunun gündem olmasının temel nedeni, maliyet henüz devreye girmeden yapılan fiyat artışları. Depozito İade Sistemi’nin 1 Ocak 2025 itibarıyla zorunlu hale gelmesi bekleniyor. Bu sistemde tüketiciler, satın aldıkları cam, plastik ve alüminyum ambalajlı içecekler için belirli bir depozito bedeli ödeyecek ve ambalajı makineye iade ettiklerinde bu bedeli geri alacak. Ancak 10haber ve Sözcü Gazetesi gibi yayın organlarının gündeme getirdiği üzere, marketler depozito makineleri mağazalarda görünür hale gelir gelmez su fiyatlarını güncelledi. Tüketici örgütleri ve vatandaşlar, durumu “fırsatçılık” olarak nitelendiriyor. GZT’nin haberine göre vatandaşlar, depozito bedelinin satış fiyatına eklenmesi gerektiğini, ancak mevcut zammın bir depozito yansıması olarak açıklanamayacak kadar yüksek olduğunu savunuyor.
Bilinmesi gerekenler
Depozito Yönetim Sistemi (DOA), Türkiye Çevre Ajansı’na bağlı olarak kurulan ve içecek ambalajlarının geri dönüşümünü hedefleyen bir altyapı projesidir. Pilot uygulamalar İstanbul başta olmak üzere çeşitli illerde başlatılmıştır. Uzmanpara'da yer alan bilgilere göre İstanbul’da şu an için belirli noktalarda sınırlı sayıda makine hizmet veriyor; ancak sistemin ülke genelinde 2025’te aktif hale gelmesi planlanıyor. İade bedelinin ne kadar olacağı henüz netleşmemişken, Yeniçağ Gazetesi’nin aktardığı fiyat karşılaştırmaları zammın boyutunu gözler önüne seriyor: 1,5 litrelik pet suyun fiyatı bazı noktalarda 6 liradan 13 liraya fırlamış durumda. Halbuki sistemin özünde, tüketici ödediği depozitoyu iade anında eksiksiz geri alacak; yani teoride tüketiciye ek bir mali yük getirmemesi gerekiyor. Kamuoyunda, artışın lojistik ve enflasyon gerekçeleriyle açıklanamayacak düzeyde olması tepkiyi büyütüyor.
Sırada ne var?
Gözler Ticaret Bakanlığı ve Türkiye Çevre Ajansı’nın yapacağı olası denetim ve açıklamalara çevrilmiş durumda. Fırsatçı fiyat artışlarının önüne geçmek için Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu’nun devreye girebileceği konuşuluyor. Tüketici dernekleri, vatandaşları fişlerini saklamaları ve resmi olmayan, depozito gerekçesiyle yapılan fiyat artışlarını CİMER üzerinden şikayet etmeleri konusunda uyarıyor. Sektör temsilcileri ise maliyetlerin arttığını öne sürse de, bu açıklamalar kamuoyunu şimdilik tatmin etmiş değil. Depozito sisteminin 2025’te tam kapasite başlamasıyla birlikte, su fiyatlarındaki bu yukarı yönlü hareketin kalıcı olup olmayacağı önümüzdeki ayların en sıcak tüketici gündemlerinden biri olmaya aday.
Sık Sorulan Sorular
Depozito makinesi su zammı iddiası nedir?
Marketlerde Depozito İade Sistemi makinelerinin kurulmasının hemen ardından, henüz sistem tam olarak devreye girmeden su fiyatlarına yapılan yüksek oranlı zammı ifade eder. Bazı marketlerde damacana su fiyatlarının iki katına çıktığı iddia ediliyor.
Depozito İade Sistemi (DOA) tüketiciye ek maliyet getirir mi?
Hayır, sistemin işleyişine göre getirmemesi gerekir. Tüketici satın alırken bir depozito bedeli öder, ambalajı iade ettiğinde ise bu bedeli tam olarak geri alır. Tartışma, bu bedelin çok üzerinde zam yapılmasından kaynaklanıyor.
Depozito iade makineleri şu an hangi illerde var?
Şu an için pilot uygulama ağırlıklı olarak İstanbul'da başlamış durumda. Ülke genelinde yaygınlaştırma çalışmaları sürüyor ve 2025 yılı Ocak ayı itibarıyla sistemin zorunlu hale gelmesi hedefleniyor.