Depozito iade sistemi nedir? 81 ilde zorunlu dönüşüm başlıyor
Türkiye genelinde hayata geçirilen Depozito İade Sistemi ile tek kullanımlık içecek ambalajlarının geri dönüşümü zorunlu hale geliyor. Vatandaşlar, iade ettikleri her ambalaj için e-cüzdanlarına ödeme alarak hem çevreye hem bütçelerine katkı sağlayacak.
Ne oldu?
Depozito iade sistemi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından ülke genelinde devreye alınan, tek kullanımlık içecek ambalajlarının geri dönüştürülmesini hedefleyen zorunlu bir uygulamadır. 1 Ocak 2025 itibarıyla resmen başlayan sistem, pilot illerdeki testlerin ardından 81 ilde yaygınlaştırılıyor. Uygulama kapsamında, 0.1 litre ile 3 litre arasındaki pet şişe, alüminyum kutu ve cam şişelerde satılan içeceklerin fiyatına belirli bir depozito bedeli ekleniyor. Vatandaşlar, boş ambalajları belirlenen iade noktalarına bıraktıklarında bu bedeli geri alabiliyor. İlk etapta 2025 sonuna kadar 5 bin iade noktasının kurulması planlanırken, Edirne ve Kayseri gibi şehirlerde makineler faaliyete geçmiş durumda. İstanbul başta olmak üzere büyükşehirlerde DOA geri dönüşüm makinelerinin kurulumu hızla ilerliyor.
Neden gündemde?
Sistemin 2025 yılı içinde tüm Türkiye'de yasal bir zorunluluk haline gelmesi ve içecek fiyatlarına doğrudan etki edecek olması konuyu gündemin üst sıralarına taşıdı. Bugüne kadar yalnızca gönüllülük esasıyla yürüyen geri dönüşüm süreci, artık Depozito Yönetim Sistemi (DYS) kapsamında Türkiye Çevre Ajansı'nın denetiminde işleyecek. Tüketiciyi en çok ilgilendiren nokta, iade makinelerinin nerelere kurulduğu ve ödemelerin nasıl alınacağı. Özellikle büyük marketler, belediyeler ve Milli Emlak arazileri iade noktaları olarak belirleniyor. Edirne'de başlayan uygulama sonrası vatandaşlardan gelen "hem doğa kazanıyor hem biz kazanıyoruz" yorumları, sistemin toplumsal kabulünü artırmış görünüyor.
Bilinmesi gerekenler
Sistemin işleyişinde her bir kullanıcı için bir "e-cüzdan" hesabı tanımlanıyor. Vatandaş, iade noktasındaki makineye boş ambalajı bıraktıktan sonra ücretini bu hesaba aktarabiliyor ya da anlaşmalı marketlerde alışveriş karşılığı kullanabiliyor. Uzmanpara'nın aktardığı bilgilere göre, İstanbul'daki DOA makinelerinde bir adet pet şişe için 25 kuruş, bir alüminyum kutu için ise daha yüksek bir depozito bedeli öngörülüyor. Kayseri Olay Haber'in manşetine taşıdığı üzere, Kayseri'deki uygulamada bazı belediyelerin teşvik amaçlı ambalaj başına 1 TL'ye varan ek ödeme kampanyaları başlatabileceği belirtiliyor. Ancak bir kişinin günlük iade edebileceği ambalaj sayısında bir üst sınır bulunup bulunmayacağı, sistemin tam kapasite çalışmasıyla netleşecek. Piyasaya sürülen içeceklerin ambalajlarında ise Türkiye Depozito İşareti (TDI) logosunun bulunması zorunlu hale geldi. Bu logoyu taşımayan içeceklerin 2026 yılı itibarıyla satışının tamamen yasaklanması planlanıyor.
Sırada ne var?
Bakanlık yetkilileri, 2025 sonuna kadar 20 bin iade makinesi hedefine ulaşmayı amaçlıyor. Henüz makine kurulumu tamamlanmayan illerde, Mobil Depozito İade Araçları'nın devreye girmesi gündemde. Zincir marketlerin yanı sıra, 400 metrekareden büyük tüm perakende satış noktalarına iade makinesi bulundurma zorunluluğu getirilmesi bekleniyor. Ayrıca, e-cüzdanlarda biriken tutarların banka hesaplarına transfer edilmesine yönelik altyapı çalışmaları da sürüyor. Bu sayede vatandaşlar biriken paraları sadece alışverişlerinde değil, nakde çevirerek de kullanabilecek. Uzmanlar, bu sistemin Türkiye'de yıllık yaklaşık 20 milyar adet içecek ambalajının çöpe gitmesini engelleyerek ekonomiye milyarlarca liralık katkı sağlamasını bekliyor.
Sık Sorulan Sorular
DOA geri dönüşüm makinesi nerelerde bulunuyor?
DOA makineleri öncelikle büyük zincir marketler, AVM'ler, üniversite kampüsleri ve belediye binalarında konumlandırılıyor. İstanbul'da ilk makineler yoğunluk sırasına göre belirlenen ilçelerde hizmete alındı. Güncel makine konumlarına e-Devlet üzerinden veya Türkiye Çevre Ajansı'nın mobil uygulamasından erişilebiliyor.
Depozito iade ücreti nasıl alınır?
İade edilen her ambalaj için ödeme, sistem üzerinde tanımlanacak e-cüzdana puan veya TL olarak yansıyor. Bu tutarlar, anlaşmalı marketlerde alışveriş kuponu olarak kullanılabiliyor. Bazı büyükşehir belediyeleri ise bu tutarı toplu taşıma kartlarına aktarma imkanı sunuyor.
Depozito iade sistemi hangi ambalajları kapsıyor?
Sistem şu an için 0.1 ila 3 litre arasındaki pet, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını kapsıyor. Su, soda, meşrubat ve bira şişeleri/kutuları sisteme dahil. Süt ve sıvı yağ ambalajları ilk etapta kapsam dışında tutuluyor. Geçerli ambalajların üzerinde TDI logosu bulunması gerekiyor.
Günlük iade sınırı var mı?
Henüz resmi olarak açıklanmış bir tavan limit bulunmuyor. Ancak ticari amaçla kullanımı önlemek için makinelerin, tek bir kullanıcının gün içinde yapabileceği iade sayısına yazılımsal bir sınırlama getirmesi bekleniyor. Bireysel tüketicilerin günlük kullanımı için şu an bir kısıtlama söz konusu değil.