CAATSA yaptırımları yeniden masada: Trump'tan F-35 ve Türkiye için kritik 'yeşil ışık' sinyali

Ne oldu?

CAATSA, Amerika'nın Düşmanlarına Yaptırımlarla Karşı Koyma Yasası'nın kısaltmasıdır. 2017 yılında ABD Kongresi'nde ezici bir çoğunlukla kabul edilerek dönemin Başkanı Donald Trump tarafından imzalanan bu federal yasa, İran, Kuzey Kore ve Rusya başta olmak üzere ABD'nin hasım olarak tanımladığı ülkelere yaptırım uygulanmasını öngörüyor. Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından 2020 yılında bu yasa kapsamında yaptırıma maruz kalmış ve F-35 savaş uçağı programından resmen çıkarılmıştı. Şimdi ise Trump, Erdoğan ile yaptığı görüşmenin ardından yaptığı açıklamada, “CAATSA yaptırımlarını kaldırmanın zamanı geldi” diyerek F-35 konusunda yeni bir sayfa açılmasının sinyalini verdi.

Neden gündemde?

Konu, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasında gerçekleşen kritik zirvenin ardından Türkiye kamuoyunun en önemli gündem maddelerinden biri haline geldi. Trump’ın doğrudan CAATSA’yı işaret ederek yaptırımları kaldıracaklarını söylemesi, Türkiye’nin uzun süredir beklediği bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Sözcü Gazetesi’nin “Trump’tan F-35’ler için yeşil ışık” başlığıyla duyurduğu açıklamalar, Bloomberg HT ve Haber 7 gibi kuruluşlar tarafından da “CAATSA yaptırımlarında düğüm çözülebilir” yorumlarıyla verildi. Türkiye’nin NATO müttefiki olmasına rağmen Rus savunma sistemi tercihi nedeniyle Batı bloğunda yaşadığı güven krizi ve F-35 programına geri dönüş ihtimali, meselenin hem askeri hem de diplomatik boyutunu yeniden gündeme taşıdı.

Bilinmesi gerekenler

CAATSA yaptırımları, Türkiye’nin Savunma Sanayii Başkanlığı’na ve dönemin Başkanı İsmail Demir gibi üst düzey yetkililere yönelik mali kısıtlamalar ve vize yasakları getirmişti. Asıl ağır fatura ise savunma sanayisine kesildi: Türkiye, üretim ortağı olduğu ve 1,4 milyar dolardan fazla yatırım yaptığı F-35 programından çıkarıldı, sipariş ettiği uçaklar teslim edilmedi. Trump, yasayı 2017’de imzalarken “ciddi şekilde kusurlu” bulduğunu belirtmişti; bu eleştirel yaklaşım, mevcut açıklamasının da yasayı gevşetme yönünde bir siyasi iradeye dayandığını gösteriyor. Ancak CAATSA’nın kaldırılması yalnızca başkanlık kararıyla mümkün değil; Kongre’nin onayının alınması gerekiyor. Bu noktada, Beyaz Saray ile Kongre arasındaki güç dengesi sürecin hızını belirleyecek.

Sırada ne var?

Trump’ın açıklaması güçlü bir siyasi irade beyanı olsa da, yaptırımların teknik olarak nasıl ve ne zaman kaldırılacağı belirsizliğini koruyor. Kulislerde, ilk aşamada Türkiye’nin S-400 sistemlerini aktif olarak kullanmaması veya bir izleme mekanizması kurulması gibi formüllerin değerlendirilebileceği konuşuluyor. F-35’lere dönüş senaryosu ise çok daha karmaşık; zira Türkiye’nin tedarik zincirindeki yeri büyük ölçüde dolduruldu ve uçakların yeni versiyonları üretilmeye başlandı. Gözler şimdi ABD Dışişleri Bakanlığı ve Pentagon’dan gelecek resmi adımlar ile Türkiye’nin diplomasi trafiğinde olacak. Ankara, S-400’lerden vazgeçmeden yaptırımlardan kurtulmayı hedeflerken, Washington’daki Türkiye karşıtı Kongre üyelerinin sürece itiraz etmesi bekleniyor.