CAATSA yaptırım takvimi: Trump’tan kritik sinyal, gözler ara seçimler ve Kongre’de
ABD Başkanı Trump’ın ‘CAATSA yaptırımlarını kaldıracağız’ açıklaması Ankara’da karşılık bulurken, takvimin Kongre seçimleri öncesinde hızlanabileceği konuşuluyor. Sürecin anahtarı ise F-35 ve S-400 denkleminde yatıyor.
Ne oldu?
CAATSA yaptırım takvimi, Türkiye’nin S-400 hava savunma sistemi tedariki nedeniyle ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası kapsamında maruz kaldığı kısıtlamaların kaldırılmasına yönelik işleyen ve belirsizliğini koruyan sürecin zamanlamasıdır. Son olarak ABD Başkanı Donald Trump, NATO Zirvesi’nde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yaptığı görüşmenin ardından yaptırımları kaldırma niyetini açıkça dile getirdi. Bu çıkış, yaptırımların akıbeti ve Türkiye’nin F-35 programına dönüş ihtimalini yeniden uluslararası gündemin üst sıralarına taşıdı.
Neden gündemde?
Trump’ın ‘CAATSA yaptırımlarını kaldıracağız’ sözleri Ankara’da beklenti oluştururken, Washington’da işlerin o kadar kolay yürümeyeceğine dair güçlü sinyaller var. Yaptırımlar başkanlık kararnamesiyle geldiği için başkan tarafından kaldırılabilir; ancak asıl engel Kongre. Özellikle Temsilciler Meclisi ve Senato’daki Türkiye’ye mesafeli isimler, S-400 sistemlerinin aktif olmadığına dair somut adım görmeden onay vermeye yanaşmıyor. Hürriyet’in Washington kaynaklarına dayandırdığı habere göre Trump yönetiminin ara seçimler öncesinde, iç siyasette elini güçlendirmek adına bu konuda somut bir adım atabileceği değerlendiriliyor. Buna karşın İsveç’in NATO üyeliği süreci ve F-16 satışı gibi başlıkların da devrede olması, meseleyi çok katmanlı bir pazarlığa dönüştürmüş durumda.
Bilinmesi gerekenler
CAATSA, ABD’ye hasım ülkelerden savunma sanayii alımı yapanlara otomatik yaptırımlar öngören sert bir yasa. Türkiye, 2017’de Rusya ile imzaladığı S-400 anlaşması nedeniyle Aralık 2020’de bu kapsama alındı. Yaptırımlar Savunma Sanayii Başkanlığı’na ve üst düzey yetkililerine yönelik uygulandı; Türkiye’nin ortak olduğu F-35 programından ihracı da bu sürecin en ağır sonuçlarından biri oldu. Mevcut durumda Türkiye’ye yönelik CAATSA kısıtlamaları şunları kapsıyor: ABD’den ihracat lisanslarının yasaklanması, kredi ve finansal desteklerin engellenmesi, üst düzey yetkililere vize kısıtlamaları ve mal varlığı dondurma. Yaptırımlar kalkarsa Ankara’nın önündeki en büyük engellerden biri kalkmış olacak; F-35 programına geri dönüş teknik olarak mümkün hale gelecek. Ancak Kongre’nin bu adımı bütçe ve askeri denge gerekçeleriyle bloke etmesi hala güçlü bir ihtimal.
Sırada ne var?
Kısa vadede kritik eşiklerden biri, ABD’deki ara seçimlerin zamanlaması. Trump’a yakın çevreler, başkanın seçmen tabanına ‘verdiği sözü tuttu’ mesajı vermek için seçimlerden önce bir iyi niyet adımı atabileceğini aktarıyor. Ancak bu adım tam kapsamlı bir kaldırma yerine, dar kapsamlı bir muafiyet ya da yaptırımların geçici süreyle askıya alınması şeklinde olabilir. Orta vadede belirleyici olacak faktör, Türkiye’nin S-400 konusunda atacağı somut adımlar. Sistemlerin depoda tutulması, gözlemci mekanizmalar kurulması ya da ortak bir teknik komisyonla çözüm aranması gibi formüller konuşuluyor. Ankara’nın elindeki en önemli kart ise F-16 satışı ve İsveç’in NATO üyeliği sürecindeki kilit rolü. Tüm bu başlıklar, CAATSA takvimini tek bir hamleye değil, kademeli bir pazarlık sürecine bağlı kılıyor.
Sık Sorulan Sorular
CAATSA yaptırımları nedir ve Türkiye’ye nasıl uygulandı?
CAATSA, ABD’nin hasımlarından (özellikle Rusya, İran, Kuzey Kore) önemli savunma alımı yapan ülkelere yaptırım öngören yasadır. Türkiye, Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın aldığı için Aralık 2020’de yaptırım listesine alındı; Savunma Sanayii Başkanlığı’na ihracat yasağı, yetkililere vize ve mali kısıtlamalar getirildi, F-35 programından resmen çıkarıldı.
Trump CAATSA yaptırımlarını kaldırabilir mi? Engeller neler?
Yaptırımlar başkanlık kararnamesiyle yürürlüğe girdiği için Başkan Trump’ın imzasıyla kaldırılabilir. Ancak Kongre’nin, özellikle Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi ve Senato’nun devreye girerek yaptırımların hafifletilmesini veya tamamen kaldırılmasını yasal düzenlemelerle bloke etme yetkisi bulunuyor. S-400’lerin devreden çıkarıldığına dair somut kanıt talep eden milletvekilleri, şu an için en büyük siyasi engel durumunda.
F-35 satışı ve CAATSA’da takvim ne zaman netleşir?
Hürriyet’in Washington kaynaklarına yansıyan değerlendirmelere göre Trump’ın ara seçimlerden önce sınırlı bir adım atması bekleniyor. Tam kapsamlı bir çözüm ise Türkiye’nin S-400 konusunda ABD’yi ikna edecek bir formülü hayata geçirmesine bağlı. Bu takvim, birkaç ay ile bir yıl arasında değişen bir sürece işaret ediyor.
CAATSA yaptırımları kalkarsa ne olur?
Yaptırımların kaldırılması halinde öncelikle Türkiye ile ABD arasındaki savunma sanayii iş birliğinin önü açılır. F-35 programına geri dönüş teknik olarak mümkün hale gelir; mevcut Türk F-35’lerinin teslimatı ve ortak üretim süreci yeniden başlayabilir. Ayrıca ABD’den silah ve askeri teçhizat ihracatının önündeki lisans engelleri kalkar, iki ülke arasındaki diplomatik güven tazelenir.