CAATSA Takvimi: Trump'ın F-35 ve Yaptırımlar İçin 'Ara Seçim Öncesi' Hamlesi Ne Anlama Geliyor?
ABD'de yaklaşan ara seçimler öncesinde Başkan Trump'ın Türkiye'ye yönelik CAATSA yaptırımlarını kaldırma sinyali, F-35 programına dönüş ve yaptırımların kalkmasına dair takvimi yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı.
Ne oldu?
CAATSA Takvimi, ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası (CAATSA) kapsamında Türkiye'ye uygulanan yaptırımların kaldırılması ve F-35 savaş uçağı tedarik sürecinin yeniden başlamasına ilişkin öngörülen zaman çizelgesidir. Son olarak ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye'ye yönelik CAATSA yaptırımlarını kaldırabileceklerini açıkladı. Hürriyet'in aktardığı kulis bilgilerine göre Trump yönetiminin, Kasım ayındaki ara seçimlerden önce somut bir adım atarak hem savunma sanayii iş birliğini canlandırması hem de müttefiklik ilişkilerini Kongre nezdinde sağlamlaştırması bekleniyor. Bu takvim, Ankara-Washington hattındaki en kritik diplomatik başlıklardan biri olarak öne çıkıyor.
Neden gündemde?
Başkan Trump'ın "CAATSA yaptırımlarını kaldırabileceğimizi söyleyebilirim" sözleri, iki ülke arasında S-400 kriziyle gerilen ilişkilerde yeni bir dönemin habercisi olarak yorumlandı. Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması nedeniyle 2020 yılında CAATSA yaptırımlarına maruz kalmış ve F-35 ortak üretim programından çıkarılmıştı. Gündemdeki hareketliliğin nedeni ise yalnızca Trump'ın açıklaması değil. Kongre'de hem Cumhuriyetçi hem Demokrat vekillerin Türkiye'ye yaptırım uygulanması konusunda güçlü bir mutabakatı bulunuyor. Yönetimin, ara seçimler öncesinde Kongre'yi ikna edecek bir yol haritası sunup sunamayacağı belirsizliğini koruyor. Bu nedenle takvimin işleyip işlemeyeceği büyük bir merak konusu.
Bilinmesi gerekenler
CAATSA yaptırımları şu anda Türkiye'nin savunma sanayii kurumu olan Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ve üst düzey yetkililerini hedef alıyor. Yaptırımlar kapsamında ABD'den ihracat lisansı verilmesi, kredi sağlanması ve finansal işlemler kısıtlanmış durumda. F-35 programına dönüş ise daha karmaşık bir süreç. Türkiye'nin halihazırda ürettiği 900'den fazla F-35 parçasının yeniden tedarik zincirine dahil edilmesi ve Ankara'ya teslim edilmeyen 6 adet F-35A uçağının akıbeti masadaki başlıca konular arasında. S-400 sistemlerinin konuşlandırılmasıyla ilgili yaratıcı bir çözüm bulunmadan Kongre'nin yeşil ışık yakması zor görünüyor. Uzmanlar, olası bir ara formül olarak S-400'lerin devre dışı bırakılması veya gözetim altında tutulması senaryolarını dillendiriyor.
Sırada ne var?
Takvimin işlemesi büyük ölçüde ABD iç siyasetindeki gelişmelere bağlı. Kasım ayında yapılacak ara seçimler, hem Trump'ın siyasi gücünü test edecek hem de Kongre'nin yeni dengesini belirleyecek. Seçim sonuçlarına bağlı olarak Beyaz Saray'ın eli güçlenirse, Türkiye'ye yönelik geniş kapsamlı bir muafiyet paketi hızlanabilir. Ankara cephesinde ise mevcut pozisyonun korunduğu ancak diyalog kanallarının açık tutulduğu biliniyor. Resmi düzeyde bir geri adım sinyali olmasa da, NATO'nun güney kanadındaki jeopolitik dengeler ve Ukrayna savaşı sonrası değişen tehdit algıları, Washington'u Türkiye ile ilişkileri tamir etmeye iten önemli faktörler olarak sıralanıyor.
Sık Sorulan Sorular
CAATSA yaptırımları nedir?
CAATSA, ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası'dır. Bu yasa kapsamında Rusya'dan büyük çaplı silah alımı yapan ülkelere ekonomik kısıtlamalar uygulanıyor. Türkiye, S-400 sistemlerini satın alması nedeniyle bu yaptırımların hedefi oldu.
CAATSA yaptırımları kalkarsa F-35 satışı otomatik olarak gerçekleşir mi?
Hayır, otomatik bir süreç değil. Yaptırımların kalkması yasal bir engeli ortadan kaldırır ancak ABD Kongresi'nin onayı ve S-400 sistemlerine dair somut bir çözüm bulunması gerekiyor. Kongre'de Türkiye'ye F-35 satışına karşı çıkan güçlü bir blok bulunuyor.
Trump neden ara seçimlerden önce harekete geçmek istiyor?
Kulis bilgilerine göre bu hamle, hem savunma sanayii devlerine yönelik ticari beklentileri karşılamak hem de Türkiye ile stratejik ilişkileri düzelterek seçim öncesinde dış politika başarısı olarak sunmak amacı taşıyor.