CAATSA'nın kaldırılması neden Türkiye için kritik eşik?

Ne oldu?

Amerika'nın Düşmanlarına Yaptırımlarla Karşı Koyma Yasası (CAATSA), ABD'nin İran, Kuzey Kore ve Rusya'ya ekonomik ve askeri baskı uygulamak amacıyla çıkardığı kapsamlı bir federal yasadır. 27 Temmuz 2017'de Temsilciler Meclisi'nden 419-3, Senato'dan ise 98-2 gibi ezici çoğunluklarla geçen yasa, dönemin Başkanı Donald Trump tarafından "ciddi şekilde kusurlu" bulunmasına rağmen 2 Ağustos 2017'de imzalanarak yürürlüğe girdi. Türkiye, 2017 yılında Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi tedarik etmesinin ardından bu yasa kapsamında yaptırıma maruz kalan ilk NATO müttefiki oldu. Son olarak eski Başkan ve mevcut başkan adayı Donald Trump, Türkiye'ye yönelik CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını duyurdu. Bu açıklama, yıllardır donmuş olan savunma iş birliği ve F-35 programına dönüş tartışmalarını yeniden alevlendirdi.

Neden gündemde?

Trump'ın açıklaması, NATO Zirvesi'nin hemen ertesinde geldi. Uzun süredir Rusya'dan satın alınan S-400'ler ile ABD'nin F-35 savaş uçağı programı arasında sıkışan Türk savunma sanayii için bu hamle, bir kırılma anı olarak değerlendiriliyor. Türkiye, F-35 ortak üretim programından çıkarılmış ve Savunma Sanayii Başkanlığı'na ağır yaptırımlar uygulanmıştı. Şimdi ise Washington'dan gelen ılımlı sinyaller, özellikle Türk savunma hisselerinde hareketlilik yaratırken, dış politikada da yeni bir denklem kurulabileceğine işaret ediyor. İsveç'in NATO üyeliğine verilen onay ve Türkiye'nin F-16 tedarik süreciyle eş zamanlı ilerleyen bu süreç, iki ülke arasında daha geniş bir pazarlığın parçası olarak okunuyor.

Bilinmesi gerekenler

CAATSA yaptırımları yalnızca bir ticaret engeli değil, derinlemesine bir askeri iş birliği kısıtlamasıdır. Yasa, ABD Başkanı'na Rusya'nın savunma sektörüyle "önemli işlem" yapan kişi veya kuruluşlara karşı 12 maddelik bir yaptırım menüsünden en az beşini uygulama yetkisi veriyor. Bu maddeler arasında ABD bankalarından kredi alamama, ihracat lisanslarının iptali ve ABD'li yetkililerin üst düzey temas yasakları bulunuyor. Türkiye özelinde uygulanan yaptırımlar, Savunma Sanayii Başkanı ve kurumu hedef almıştı. Yaptırımların kalkması, sadece S-400 meselesinin çözümüne değil, aynı zamanda Türkiye'nin Rusya'dan uzaklaşıp Batı savunma şemsiyesine tam dönüş yapıp yapmayacağı sorusuna bağlı. Mevcut S-400 bataryalarının akıbeti (depoda tutulması, devre dışı bırakılması veya bir ara formül bulunması) görüşmelerin en kritik teknik ayağını oluşturuyor.

Sırada ne var?

Önümüzdeki dönemde gözler, Kongre'deki yasal sürece ve teknik heyetler arasındaki müzakerelere çevrilecek. Başkan Trump'ın kişisel niyeti ile Kongre'nin Rusya'ya karşı sert tutumu arasında bir çekişme yaşanması muhtemel. Türkiye'nin S-400'leri kullanım dışı tutması karşılığında F-35 programına kademeli olarak yeniden dahil edilmesi veya mevcut F-16 modernizasyon kitlerinin önündeki engellerin kaldırılması masadaki seçenekler arasında. Diplomatlar, çözümün tek bir imza ile değil, güven artırıcı adımların karşılıklı atıldığı uzun bir takvim içinde şekilleneceğini belirtiyor. Ankara'nın bu süreçteki en büyük kozu ise, jeopolitik konumu ve NATO'nun güney kanadındaki vazgeçilmez rolü olmaya devam ediyor.