Brüksel'de soğuk temas: Taliban ilk kez AB ile masaya oturdu, gözler göçmen geri dönüşlerinde
Afganistan'daki Taliban hükümetinden bir heyet, ilk kez Avrupa Birliği'ni ziyaret ederek Brüksel'de kritik bir görüşme gerçekleştirdi. Masadaki en somut başlık ise düzensiz göçmenlerin Afganistan'a geri gönderilmesi oldu.
Ne oldu?
AB-Taliban görüşmesi, Afganistan'daki Taliban hükümetinden 5 kişilik bir heyetin ilk kez Avrupa Birliği kurumlarını ziyaret ederek Belçika'nın başkenti Brüksel'de AB yetkilileriyle bir araya gelmesidir. Görüşme, Belçika’nın heyete verdiği özel vize onayı sonrası gerçekleşti. Henüz hiçbir ülke tarafından resmen tanınmayan Taliban yönetiminin üst düzey bürokratları ile Avrupalı diplomatlar arasındaki bu temas, uluslararası diplomasi trafiğinde yeni bir eşik olarak yorumlanıyor. Görüşmenin ana gündem maddesini, Avrupa’daki düzensiz Afgan göçmenlerin ülkelerine geri gönderilme prosedürleri oluşturdu. AB tarafı, insani krizin derinleştiği Afganistan’da özellikle kadın hakları ve kapsayıcı yönetim konularındaki kaygılarını da masaya taşıdı.
Neden gündemde?
Bu ziyaret, uluslararası toplumun Taliban’a yönelik izolasyon politikasında ilk büyük kırılma sinyali olarak okunuyor. AB ülkeleri, 2021'de Taliban'ın Kabil'i ele geçirmesinin ardından yaşanan tahliye dalgası ve devam eden düzensiz göç akımları nedeniyle pratik bir çözüm arayışında. Brüksel, bir yandan Taliban'ı resmi bir muhatap olarak tanımama ilkesini korurken, diğer yandan sınır güvenliği ve geri kabul anlaşmaları için fiili bir diyaloğa girmek zorunda kaldı. Avrupa başkentlerinde yükselen aşırı sağ baskısı ve artan sığınma başvuruları, konuyu bir iç politika malzemesi haline getirdi. Tarafların doğrudan masaya oturması, “gayrimeşru yönetimle meşru iş yapma” ikilemini yeniden alevlendirdi.
Bilinmesi gerekenler
Görüşmede ele alınan konular insani yardım ve ticaretten ziyade ağırlıklı olarak güvenlik ve göç yönetimi üzerine yoğunlaştı. Avrupa basınına yansıyan bilgilere göre AB heyeti,
- Düzensiz göçmenlerin geri dönüşünü kolaylaştıracak mekanizmalar kurulmasını,
- Geri gönderilen bireylerin zulme uğramayacağına dair somut garantiler verilmesini talep etti. Taliban ise uzun süredir Afganistan’ın dondurulmuş dış varlıklarının serbest bırakılması ve bankacılık yaptırımlarının kaldırılması için uluslararası meşruiyet arayışında. Heyetin ayrıca kısa süre önce Oslo’da Norveç ile yürütülen arka kapı diplomasisi benzeri bir kanal açmayı hedeflediği değerlendiriliyor. Taliban hükümeti Dışişleri Bakan Vekili Emirhan Muttaki liderliğindeki ekipler, daha önce de Ankara ve Doha’da diplomatik trafik yürütmüş; Türkiye ise Kabil Havalimanı’nın işletilmesi konusunda kritik bir arabulucu rolü üstlenmişti.
Sırada ne var?
AB’nin bu temastan kısa vadede siyasi tanıma çıkarması beklenmiyor. Brüksel, insani yardım koridorlarının açık tutulması ve tahliyeler için teknik diyaloğa öncelik verecek. Asıl kritik başlık, Bahar aylarında havaların ısınmasıyla canlanması beklenen göç rotaları öncesinde tarafların bir mutabakat metni üretip üretemeyeceği. Avrupa Komisyonu yetkilileri, görüşmelerin “bir defaya mahsus bir diyalog” olmadığını, belirli periyotlarla sürebileceğini ima etti. Ancak Taliban’ın kız çocuklarının eğitimi ve kadınların çalışma hayatına yönelik kısıtlamaları sürdürmesi halinde, Avrupa Parlamentosu içindeki siyasi baskılar temasları yeniden dondurabilir. Göçmen geri dönüşleri konusunda atılacak her somut adım, AB kamuoyunda insan hakları örgütlerinin yoğun itirazlarıyla karşılaşmaya aday.
Sık Sorulan Sorular
AB, Taliban'ı resmi olarak tanıyor mu?
Hayır, hiçbir AB üyesi ülke veya AB kurumu Taliban hükümetini resmi olarak tanımış değil. Bu görüşme siyasi tanıma anlamına gelmiyor; yalnızca pratik gerekçelerle yapılan teknik bir diplomatik temas olarak nitelendiriliyor.
Görüşmenin ana sebebi nedir?
Görüşmenin birincil sebebi, Avrupa ülkelerinde bulunan ve sığınma talepleri reddedilen düzensiz Afgan göçmenlerin ülkelerine geri gönderilmesini sağlayacak diplomatik bir zemin arayışıdır. AB, sınır güvenliği ve geri kabul mutabakatları için Taliban ile çalışmak zorunda olduğunu değerlendiriyor.
Taliban bu görüşmeden ne elde etmek istiyor?
Taliban yönetimi, uluslararası alanda sıkışmış durumdaki ekonomisini rahatlatmak için Afganistan Merkez Bankası’na ait yurt dışında dondurulmuş milyarlarca dolarlık rezervin serbest bırakılmasını ve bankacılık sektörü üzerindeki yaptırımların kaldırılmasını sağlamaya çalışıyor. Ayrıca bu tür temaslarla fiili bir meşruiyet zemini kazanmayı hedefliyor.
Türkiye bu görüşmelerde rol oynadı mı?
Brüksel'deki bu spesifik ziyaret doğrudan AB ile gerçekleşirken, Türkiye daha önce Taliban'la temas kuran en aktif NATO ülkelerinden biri olmuştu. Taliban Dışişleri Bakan Vekili Muttaki, Ekim 2021'de Ankara'ya gelmiş ve Kabil Havalimanı'nın güvenliği başta olmak üzere stratejik konuları Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ile görüşmüştü.