BM Kıbrıs planı iddiaları ve Ankara'nın sert tepkisi: Perde arkasında ne var?

Ne oldu?

BM Kıbrıs planı, Sözcü Gazetesi’nin manşete taşıdığı ve Birleşmiş Milletler’in Ada’daki statükoyu değiştirmeye yönelik yeni bir çözüm girişimini içerdiği öne sürülen bir iddiadır. Haberde BM’nin, Kıbrıs’ı fiilen devralarak yeni bir yönetim modeli oluşturmayı planladığı ileri sürüldü. Bu iddia, Türkiye kamuoyunda ve resmi makamlarda anında karşılık buldu. Milli Savunma Bakanlığı (MSB) basın kaynakları, aynı gün içerisinde yaptıkları yazılı açıklamayla söz konusu iddiaları yalanladı. Bakanlık, "Türkiye açısından kabul edilemez" olarak nitelendirilen bu tarz haberlerin gerçeği yansıtmadığını, garantör ülke olarak Türkiye’nin pozisyonunun net olduğunu bildirdi. MSB’nin açıklamasında, Ada’da herhangi bir çözümün ancak Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) egemen eşitliği ve eşit uluslararası statüsü temelinde, yani iki devletli bir çözümle mümkün olabileceği vurgulandı.

Neden gündemde?

Konunun bu kadar hararetli bir şekilde gündeme oturmasının birkaç temel nedeni var. Öncelikle Sözcü Gazetesi’nin yayınladığı haber, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki ulusal çıkarlarına ve KKTC’nin varlığına yönelik doğrudan bir tehdit algısı yarattı. Haberde öne sürülen “BM’nin Kıbrıs’ı teslim alma” gibi ifadeler, kamuoyuna geçmişteki Annan Planı gibi kapsamlı çözüm önerilerinin çok ötesinde bir müdahale olarak sunuldu. İkinci olarak, bu iddialar Türkiye ile Yunanistan arasındaki kritik diplomatik temasların yaşandığı ve Doğu Akdeniz’de enerji denklemlerinin yeniden kurulduğu bir döneme denk geldi. Rum basını ve Yunanistan’ın, BM parametreleri çerçevesinde yeni bir müzakere sürecine sıcak baktığına dair açıklamaları, Ankara’nın refleksini sertleştiriyor. MSB’nin alışılmadık derecede hızlı ve kesin bir dille yaptığı yalanlama da meselenin ehemmiyetini gösteriyor. Ankara, federal çözüm modelinin kesinlikle rafa kalktığını teyit ederek müzakere masasında bir oldubittiye izin verilmeyeceğinin altını çiziyor.

Bilinmesi gerekenler

Öne sürülen iddiaları ve gelinen noktayı anlamak için bazı temel gerçeklere bakmak gerekiyor. Kıbrıs’ta yıllardır süren müzakerelerin en bilinen kilometre taşı, dönemin BM Genel Sekreteri Kofi Annan’ın hazırladığı 2004 tarihli Annan Planı’dır. Plan, Ada’da iki kesimli bir federasyon kurulmasını öngörüyordu ancak Kıbrıslı Rumların reddiyle hayata geçemedi. Türkiye ve KKTC ise o tarihten bu yana federal çözüm modelinin tükendiğini savunuyor. Bugüne gelindiğinde, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve KKTC Cumhurbaşkanı Ersin Tatar’ın ortak tutumu, egemen eşitliğe dayalı iki devletli çözümdür. MSB’nin son açıklamasındaki "Ada'da çözüm iki devlet temelinde mümkündür" ifadesi, Türkiye’nin resmi politikasının değişmezliğini bir kez daha ortaya koyuyor. Bununla birlikte, Sözcü’deki haberde detaylandırılan gizli bir planın varlığına dair somut bir kanıt şu an için bulunmuyor. İddialar henüz resmi bir BM belgesine ya da teyit edilmiş bir diplomatik kaynağa dayandırılmış değil.

Sırada ne var?

Kıbrıs meselesinde kısa vadede resmi masaların yeniden kurulması ihtimali, bu sert söylemlerin gölgesinde belirsizliğini koruyor. BM Genel Sekreteri’nin şahsi temsilcisi Maria Angela Holguin Cuellar’ın hazırladığı raporun ardından uluslararası toplumun yeni bir inisiyatif başlatma çabası içinde olduğu biliniyor. Ancak Ankara’nın tutumu, önce KKTC’ye uygulanan izolasyonların kaldırılması ve iki devletin eşitliğinin tescil edilmesi yönünde. Önümüzdeki günlerde, Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti’nin bu çıkışlara nasıl cevap vereceği ve uluslararası basında yeni detayların yer alıp almayacağı takip edilecek. Ayrıca, Türkiye’nin Birleşmiş Milletler nezdinde konuyu hangi kanallardan sorgulayacağı da merak konusu. Şu an için havada uçuşan iddiaların ötesinde, resmi bir BM planının varlığı teyit edilmiş değildir ve Ankara, kamuoyu önünde pozisyonunu çoktan almış durumdadır.