Bir Aydının 33 Yıllık Gölgesi: Aziz Nesin, Madımak ve Bitmeyen Adalet Arayışı
Aziz Nesin, yalnızca Türk mizahının değil, laik ve eleştirel duruşun simge isimlerindendir. Madımak Katliamı'nın 33. yılında, hedef alındığı o yangından sağ kurtulmasının ve sonrasında şekillenen adalet mücadelesinin hikayesi hâlâ gündemdeki ağırlığını koruyor.
Ne oldu?
Aziz Nesin, 20 Aralık 1915’te İstanbul’da Mehmet Nusret Nesin adıyla doğmuş, kısa öykü ve mizah türünde verdiği eserlerle yalnızca Türkiye’de değil, dünya edebiyatında da tanınmış bir yazardır. Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü'nün (UNESCO) dünya çeviri bibliyografyası Index Translationum verilerine göre, eserleri yabancı dillere en çok çevrilen Türkçe yazarlar arasında Orhan Pamuk, Yaşar Kemal ve Nâzım Hikmet’in ardından dördüncü sırada gelir. 6 Temmuz 1995’te İzmir’de hayatını kaybeden yazar, ölümüne kadar yazdığı onlarca kitap ve oyunla Türk edebiyatına damgasını vurmuştur.
Ancak Aziz Nesin’in ismi, edebi başarıları kadar, 2 Temmuz 1993’te Sivas’ta yaşanan Madımak Katliamı ile anılmaktadır. Pir Sultan Abdal Kültür Şenlikleri kapsamında Madımak Oteli’nde konaklayan Nesin, gerici bir kalabalık tarafından hedef gösterilmiş; otelin ateşe verilmesi sonucu çoğu Alevi aydın ve sanatçı 33 kişi hayatını kaybetmişti. Nesin, bu cehennemden sağ kurtulmuş ancak olayın travmasını ömrünün sonuna kadar taşımıştır.
Neden gündemde?
Madımak Katliamı’nın üzerinden 33 yıl geçmesine rağmen, Aziz Nesin ve katliamda ölenler için adalet talebi kamuoyunda canlılığını koruyor. Nesin’in “Şeytan Ayetleri” kitabından bir bölüm yayımlaması bahane edilerek provoke edilen kitle, oteli kuşatırken güvenlik güçlerinin yetersiz müdahalesi ve olayın planlı yönleri hâlâ tartışma konusudur. Medyascope’un da yer verdiği üzere, 33 yıldır süren bu adalet arayışı, davanın zaman aşımına uğramaması için sürdürülen hukuki ve toplumsal mücadeleyi içeriyor.
Aziz Nesin’in katliam öncesinde “Dinsiz” gibi yaftalamalarla linç edilmek istenmesi, bugün de benzer nefret söylemlerinin ve toplumsal kutuplaşmanın tehlikelerini hatırlatıyor. Bu nedenle yazarın duruşu, ifade özgürlüğü ve laiklik tartışmalarında referans noktası olmayı sürdürüyor.
Bilinmesi gerekenler
Aziz Nesin, yaşarken de öldükten sonra da resmi otoriteler ve belirli çevreler tarafından sık sık hedef gösterilmiştir. Buna karşın, Cumhuriyet’in “59. Hükûmeti” döneminde hazırlanan ve tartışmalara yol açan “100 Türk Edebiyatçısı” listesinde yer almıştır. 1990 yılında Abdi İpekçi Barış ve Dostluk Ödülü’nü kazanan Nesin, mizahı eleştirel bir silah olarak kullanmıştır.
Madımak’ta yaşananlar, Nesin’in aile hayatını ve ruh sağlığını derinden etkilemiş; ölümünden önceki iki yılı, yoğun bir gözetim ve tehdit altında geçmiştir. Yazarın, saldırı sırasında hayatta kalmak için söylediği sözler ve olaydan hemen sonraki yorgun pozu, dönemin kolektif hafızasında simge haline gelmiştir.
Sırada ne var?
Her yıl Madımak’ın yıl dönümünde olduğu gibi bu yıl da aydınlar, barolar ve sivil toplum kuruluşları, katliamın sorumlularının yargılanması ve otelin müze yapılması talebiyle Sivas’ta anma etkinlikleri düzenleyecek. Aziz Nesin’in eserleri ve fikirleri üzerinden yapılan akademik çalışmalar da artarak devam ediyor. Hukuk cephesinde ise aileler ve avukatlar, zamanaşımı baskısına rağmen uluslararası hukuk yollarını zorlamayı sürdürüyor.
Sık Sorulan Sorular
Aziz Nesin kimdir?
Aziz Nesin (asıl adıyla Mehmet Nusret Nesin), 20 Aralık 1915 İstanbul doğumlu, 6 Temmuz 1995 İzmir’de hayatını kaybetmiş olan Türk mizah yazarı, şair ve tiyatro yazarıdır. Eserleri dünya dillerine en çok çevrilen Türk yazarlar arasındadır; 1990 Abdi İpekçi Barış ve Dostluk Ödülü’nün sahibidir ve 59. Hükümet tarafından hazırlanan 100 Türk Edebiyatçısı listesinde yer almaktadır.
Madımak Katliamı’nda Aziz Nesin’in rolü neydi ve nasıl kurtuldu?
Aziz Nesin, Madımak Oteli’nde bulunan kalabalık tarafından ‘Şeytan Ayetleri’ kitabıyla ilgisi bahane edilerek 'dinsiz' yaftasıyla hedef gösterildi. Otel ateşe verilirken çıkan izdihamda ölenler arasında olmadı; ancak kitlesel linçten zor kurtuldu ve bu olayın ağır psikolojik etkileriyle yaşadı.
Aziz Nesin neden hâlâ gündemde ve tartışılıyor?
Madımak Katliamı’nın üzerinden 33 yıl geçmesine rağmen tam anlamıyla adalet sağlanamadığı ve katliamın planlayıcılarına yönelik hesap sorulmadığı inancı nedeniyle Aziz Nesin ve diğer kurbanların anılması gündemde kalıyor. Nesin’in eleştirel ve laik duruşu, günümüz siyasi kutuplaşmalarında da sembol bir hatırlatıcı olarak işlev görüyor.