Baklava savaşında yeni cephe: Türkiye ve Azerbaycan'dan UNESCO'ya ortak 'tatlı' başvurusu
Yunanistan'ın baklavayı milli tatlısı olarak sahiplenme girişimine karşı Türkiye ve Azerbaycan güçlerini birleştirdi. İki ülke, gastronomi diplomasisinin en sıcak gündem maddesi haline gelen baklava için UNESCO'ya ortak başvuru hazırlığında.
Ne oldu?
Azerbaycan, Güney Kafkasya'da Hazar Denizi kıyısında yer alan, Türkiye ile derin tarihi, kültürel ve dilsel bağlara sahip bir Türk devletidir. Uzun süredir devam eden gastronomi savaşlarının son halkası olarak, Türkiye ve Azerbaycan hükümetleri Yunanistan'ın baklavayı kendi tescilli tatlısı olarak uluslararası alanda tescil ettirme çabalarına karşı ortak bir hamle başlattı. İddiaya göre Yunanistan, baklavayı Avrupa Birliği nezdinde coğrafi işaret olarak tescil ettirip 'Greek Baklava' adıyla küresel piyasaya sunmak için lobi faaliyetlerini artırmıştı. Bu gelişme üzerine Türkiye ile Azerbaycan, tatlının kadim bir Türk mirası olduğunu belgelemek amacıyla UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne ortak bir dosya sunma kararı aldı. Diplomatik kaynaklardan sızan bilgilere göre, her iki ülkenin kültür bakanlıkları koordineli bir çalışma yürüterek Gaziantep'ten Bakü'ye uzanan baklava ustalarının tanıklıklarını ve tarihi belgeleri bir araya getirdi.
Neden gündemde?
Konu, sosyal medyada ve sokakta 'milli mesele' haline dönüşmüş durumda. Yunanistan'ın baklavayı tek başına sahiplenme girişimi, sadece Türkiye'de değil, Azerbaycan'da da büyük tepki çekti. 'İki devlet, tek millet' şiarını bu kez baklava tepsisinde de gösteren iki ülkenin ortak hareket etmesi, kamuoyunda milli bir gurur olarak yankılanıyor. Onedio'nun konuyu mizahi bir dille ele alarak 'Türkiye ve Azerbaycan, Yunanistan'ın Sahiplendiği Baklava İçin Güçlerini Birleştirdi' başlığını atması, meselenin viral olmasını sağladı. T24 ve benzeri haber platformları ise konunun ciddi boyutuna odaklanarak UNESCO başvurusunun detaylarını gündeme getirdi. Baklava tartışması, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın son Azerbaycan ziyareti sonrası yaptığı açıklamalarda da üstü kapalı yer buldu; Erdoğan, kültürel değerlere sahip çıkılmasının stratejik önemine vurgu yaparak iki ülkenin her alanda olduğu gibi kültür diplomasisinde de iş birliğini güçlendireceğini belirtti.
Bilinmesi gerekenler
Baklavanın tarihi, toprakları bugün Türkiye, Azerbaycan ve Orta Doğu'ya yayılan Osmanlı mutfağına dayanıyor. Fatih Sultan Mehmet döneminde saray mutfağında baklava yapıldığına dair topkapı arşivlerinde kesin kayıtlar bulunuyor. Azerbaycan mutfak kültüründe ise bayram ve nevruz sofralarında 'paxlava' adıyla yer alan tatlı, özellikle şerbeti ve içindeki ceviz oranıyla öne çıkıyor. Uzmanlar, Yunanistan'ın baklavayı Osmanlı mirasından ziyade Bizans-Roma dönemine ait 'placenta' adlı hamur işine dayandırmaya çalıştığını belirtiyor. Bu argüman uluslararası alanda belirsizlik yaratırken, Türkiye ve Azerbaycan'ın UNESCO'ya sunacağı ortak dosyanın, tatlının yolculuğunu yazılı ve sözlü tarihle beraber somut bir şekilde kanıtlaması bekleniyor. Öte yandan, 8 Kasım Zafer Günü kutlamaları vesilesiyle Bakü'deki temaslarda kültürel miras konuları da masaya yatırılmış, iki ülke arasında somut olmayan mirasın korunmasına yönelik protokoller güncellenmişti.
Sırada ne var?
Haftalardır devam eden bu gastronomi krizi, yakın gelecekte yeni bir boyut kazanabilir. Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Leyen'in yakın zamanda Ermenistan ve Azerbaycan'ı ziyaret edecek olması, dolaylı yoldan Yunanistan'ın AB içindeki lobisine karşı süreci dengeleme fırsatı olarak görülüyor. Türkiye ve Azerbaycan Kültür Bakanlıklarının önümüzdeki ay dosyayı UNESCO'ya resmen sunması bekleniyor. Uzmanlar, bu tarihi adımın sadece bir tatlı kavgası olmadığını, aynı zamanda diaspora lobilerine karşı ortak Türk mirasının sahiplenilmesi açısından emsal teşkil edeceğini düşünüyor. Eğer başvuru kabul edilirse, baklava uluslararası arenada 'Türk-Azerbaycan ortak kültür mirası' olarak tanınacak; bu da döner, cacık ve yoğurt benzeri potansiyel tescil tartışmalarının önünü kesebilecek bir stratejik kazanım olarak kayıtlara geçecek.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye ve Azerbaycan baklava için UNESCO'ya başvurdu mu?
Henüz resmi başvuru yapılmadı ancak kültür bakanlıkları düzeyinde yoğun bir hazırlık süreci yürütülüyor. Önümüzdeki dönemde UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne ortak bir dosya sunulması planlanıyor.
Yunanistan baklavayı neden sahipleniyor?
Yunanistan, baklavanın kökenini Antik Roma'daki 'placenta' hamur tatlısına dayandırarak, tatlının Osmanlı'dan çok daha önce bu topraklarda var olduğunu iddia ediyor. Coğrafi işaret alarak dünya pazarında 'Greek Baklava' olarak ticari üstünlük kurmayı hedefliyor.
Azerbaycan baklavaya ne ad verir?
Azerbaycan'da baklava genellikle 'paxlava' olarak adlandırılır. Özellikle Nevruz Bayramı ve özel günlerin vazgeçilmez tatlısıdır; genellikle cevizli ve şerbetli yapılır.
Bu tartışmanın sonucu neyi etkiler?
Bu tescil savaşı, sadece bir tatlının kime ait olduğu meselesi değil. Döner, yoğurt ve cacık gibi diğer geleneksel ürünlerin de uluslararası tescili için bir emsal oluşturacak. Türkiye ve Azerbaycan'ın ortak hareket etmesi, kültürel mirasın korunmasında siyasi bir güç birliği anlamına geliyor.