Aynı gün iki kıtada büyük depremler: Venezuela ve Japonya sarsıldı, gözler Türkiye'deki risk haritasına çevrildi
Venezuela ve Japonya'da peş peşe meydana gelen büyük depremler, küresel ölçekte deprem riskini yeniden gündeme taşıdı. Uzmanlar, Türkiye'nin de yer aldığı aktif fay hatlarına dikkat çekiyor.
Ne oldu?
Büyük depremler, dünyanın farklı noktalarında aynı gün içinde meydana gelen yıkıcı sismik olayları tanımlamak için kullanılan bir ifadedir. Son olarak Venezuela ve Japonya'da art arda şiddetli depremler kaydedildi. Venezuela'da 7,2 ve 7,5 büyüklüğünde iki büyük deprem meydana gelirken, başkent Karakas'ta binaların yıkıldığı ve havalimanında ciddi hasar oluştuğu bildirildi. Aynı saat diliminde Japonya da sarsıldı. Henüz resmi makamlarca teyit edilmeyen bazı kayıtlar, Rusya ve ABD kıyılarında da tsunami riskinin değerlendirildiğine işaret ediyor.
Neden gündemde?
Aynı gün içinde birbirinden binlerce kilometre uzakta gerçekleşen bu büyük depremler, akıllara "Dünyanın dört bir yanında neden bu kadar çok deprem oluyor?" sorusunu getirdi. Uzmanlar, Pasifik Ateş Çemberi üzerinde yer alan Japonya ile Karayip levhası üzerindeki Venezuela'nın zaten yüksek riskli bölgeler olduğunu vurguluyor. Yaşananlar, Türkiye gibi aktif fay hatları üzerinde bulunan ülkeler için de bir uyarı niteliği taşıyor. 6 Şubat 2023'te Kahramanmaraş merkezli depremlerin acısı henüz tazeyken, küresel çaptaki bu hareketlilik kamuoyunda tedirginliğe yol açtı. Türkiye'nin yakın tarihi, 1939 Erzincan depremi başta olmak üzere 7 ve üzeri büyüklükte yıkıcı sarsıntılarla dolu. Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi verilerine göre, 1914 Burdur'dan 1926 Kars-Ermenistan sınırına kadar Anadolu toprakları defalarca 7'nin üzerinde depremle sallandı.
Bilinmesi gerekenler
Dünyada her yıl yaklaşık 500 bin deprem meydana geliyor. Bunların 100 bin kadarı insanlar tarafından hissediliyor. Büyük depremler genellikle levha sınırlarında gerçekleşiyor. Venezuela'nın son sarsıntıları, Karayip levhasının Güney Amerika levhasıyla etkileşiminin bir sonucu. Japonya ise Pasifik, Avrasya, Filipin ve Kuzey Amerika olmak üzere dört levhanın kesiştiği bir noktada bulunuyor. Türkiye'de son 100 yılda 7 ve üzeri büyüklükte çok sayıda yıkıcı deprem yaşandı. 27 Aralık 1939'da Erzincan'da 7,9 büyüklüğündeki depremde 32 bin 968 kişi hayatını kaybetti, 116 binden fazla bina hasar gördü. 20 Aralık 1942'de Tokat'ta, 1944'te Bolu-Gerede'de, 1999'da Gölcük ve Düzce'de meydana gelen depremler on binlerce can aldı. Uzmanlar, özellikle Marmara Denizi'nde beklenen büyük depreme karşı hazırlık seviyesinin artırılması gerektiğini her fırsatta dile getiriyor.
Sırada ne var?
Venezuela ve Japonya'daki depremlerin ardından bölgede artçı sarsıntılar devam ediyor. Uluslararası sismoloji merkezleri, her iki ülke için de hasar tespit çalışmalarını ve olası tsunami uyarılarını izlemeyi sürdürüyor. Türkiye açısından ise gündem değişmiyor: kentsel dönüşüm, yapı stokunun güçlendirilmesi ve toplumsal bilinçlenme. Deprem bilimciler, dünyanın bir ucundaki büyük bir depremin diğer bölgelerdeki fay hatlarını anında tetiklediğine dair kesin bir kanıt olmadığını, ancak küresel deprem aktivitesinin uzun vadeli döngülerinin takip edilmesi gerektiğini belirtiyor. Önümüzdeki süreçte, uluslararası bilim çevreleri bu eş zamanlı sismik hareketliliğin olası jeofiziksel bağlantılarını araştıracak.
Sık Sorulan Sorular
Venezuela ve Japonya'daki depremler birbiriyle bağlantılı mı?
Henüz bu iki depremin birbiriyle doğrudan bağlantılı olduğuna dair resmi bir bilimsel açıklama yapılmadı. Her ikisi de farklı levha sınırlarında, bağımsız tektonik hareketler sonucu meydana geldi. Ancak küresel sismik aktivitenin aynı güne denk gelmesi, uzmanlar tarafından inceleniyor.
Türkiye'de en son ne zaman 7'nin üzerinde deprem oldu?
Türkiye'de son olarak 6 Şubat 2023'te Kahramanmaraş'ın Pazarcık ve Elbistan ilçelerinde sırasıyla 7,7 ve 7,6 büyüklüğünde iki büyük deprem meydana geldi. Bu depremler geniş bir coğrafyada yıkıma yol açtı.
Dünyada her yıl kaç büyük deprem oluyor?
Dünyada her yıl yaklaşık 500 bin deprem kaydediliyor. Bunlardan ortalama biri 8 ve üzeri, yaklaşık 15 kadarı ise 7 ile 7,9 büyüklüğü arasında gerçekleşiyor. 100 bin kadar deprem insanlar tarafından hissedilebiliyor.