AYM’nin iptaline rağmen BİK’e yeni yaptırım yetkisi: Hukuk krizi derinleşiyor
Anayasa Mahkemesi’nin Basın İlan Kurumu’na verilen ceza yetkisini iptal etmesinin ardından TBMM’de kabul edilen yeni düzenleme, yürütmenin basın üzerindeki baskısını artıracağı gerekçesiyle tartışma yarattı.
Ne oldu?
Anayasa Mahkemesi, Basın İlan Kurumu’na (BİK) resmi ilan ve reklam gelirlerinden keyfi kesinti yapma yetkisi tanıyan kanun hükmünü iptal etti. Yüksek mahkeme, bu yetkinin basın özgürlüğünü zedelediğine ve ölçülülük ilkesine aykırı olduğuna hükmetti. İptal kararının hemen ardından AKP grubu Meclis’e yeni bir kanun teklifi sundu. Teklif, BİK’e benzer yaptırım yetkilerini bu kez farklı bir yasal çerçeveyle yeniden tanımlayarak veriyor. Düzenleme, Genel Kurul’da hızla kabul edilerek yasalaştı.
Neden gündemde?
Konu, Türkiye’de yasama ve yargı arasındaki gerilimi bir kez daha gözler önüne serdi. Bianet’in aktardığına göre, Anayasa Mahkemesi’nin iptal gerekçesi henüz Resmi Gazete’de yayımlanmadan yeni bir yasal düzenleme yapılması, muhalefet ve hukuk çevrelerinde “AYM kararlarını etkisizleştirme” girişimi olarak yorumlandı. BİK’in özellikle yerel medya ve muhalif yayın organları üzerinde ekonomik bir baskı aracı olarak kullanıldığı iddiaları, tartışmayı doğrudan basın özgürlüğüne taşıdı. Süreç, Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığı ilkesini bir kez daha test ediyor.
Bilinmesi gerekenler
Türkiye’de Anayasa Mahkemesi, yasaların anayasaya uygunluğunu şekil ve esas bakımından denetleyen en yüksek yargı organıdır. Mahkemenin kararları yasama, yürütme ve yargı organlarını bağlar. BİK, resmi ilan ve reklamların dağıtımını yöneten özerk bir kuruluştur. Daha önce mahkemeye taşınan düzenleme, BİK’e resmi ilan gelirlerini belirli koşullarda kesme yetkisi veriyordu. AYM bu yetkinin ifade özgürlüğü ve basın hürriyetiyle bağdaşmadığına karar verdi. TBMM’den geçen yeni paket ise benzer bir kesinti mekanizmasını yeniden düzenliyor. Ayrıca, yeni trafik cezalarını artıran düzenlemeler de Anayasa Mahkemesi’nin gündemine taşınmış durumda. CHP, trafik cezalarındaki orantısız artışları AYM’ye taşıdı ve mahkeme önümüzdeki günlerde bu başvuruyu esastan incelemeye alabilir.
Sırada ne var?
Yeni BİK düzenlemesinin de ana muhalefet partisi tarafından Anayasa Mahkemesi’ne taşınması bekleniyor. Hukukçular, yeni kanunun da bir önceki gibi iptal edilebileceğini ancak bu süreçte basın kuruluşlarının maddi kayıplar yaşayabileceğini belirtiyor. Öte yandan memur emeklilerine seyyanen zam yapılmasını öngören kanun teklifi de siyasetin sıcak gündeminde yer almaya devam ediyor. Trafik cezaları konusunda ise mahkeme öncelikle bir yürürlüğü durdurma kararı verip vermeyeceğine hükmedecek. Tüm bu başlıklar, önümüzdeki haftalarda Anayasa Mahkemesi’nin iş yükünü ve siyasi tartışmalardaki belirleyici rolünü artıracağa benziyor.
Sık Sorulan Sorular
Anayasa Mahkemesi BİK ile ilgili hangi yetkiyi iptal etti?
Mahkeme, Basın İlan Kurumu’na resmi ilan ve reklam gelirlerinden kesinti yapma yetkisi veren kanun hükmünü, basın özgürlüğüne aykırı bularak iptal etti.
AKP’nin Meclis’ten geçirdiği yeni düzenleme ne getiriyor?
Yeni düzenleme, BİK’e benzer mali yaptırım yetkilerini farklı bir hukuki çerçeveyle yeniden tanımlıyor. Muhalefet bunu, AYM kararının etkisizleştirilmesi olarak değerlendiriyor.
Trafik cezalarıyla ilgili Anayasa Mahkemesi’nde ne var?
Yeni trafik cezalarındaki orantısız artışlar CHP tarafından AYM’ye taşındı. Mahkeme önümüzdeki günlerde başvuruyu inceleyerek yürürlüğü durdurma veya esastan iptal kararı verebilir.