Avrupa Parlamentosu'nun 1974 Kıbrıs Barış Harekatı kararı neden 'yok hükmünde' sayılıyor?
Avrupa Parlamentosu'nun Kıbrıs Barış Harekatı'nı 'işgal' olarak niteleyen kararına Türkiye ve KKTC'den sert tepkiler geldi. Ankara kararı 'yok hükmünde' sayarken, siyasiler AP'nin yetkisini aştığını vurguladı.
Ne oldu?
Avrupa Parlamentosu'nun (AP) 1974 Kıbrıs Barış Harekatı'na ilişkin aldığı karar, Türkiye'de siyasetin zirvesinden yükselen ortak bir sesle reddedildi. AP'nin, Türkiye'nin garantörlük hakkından doğan müdahalesini 'işgal' olarak niteleyen kararı Ankara tarafından 'yok hükmünde' ilan edildi. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, parlamentonun tarihi ve hukuki gerçekleri çarpıttığını belirterek, bu tür bir karar alma yetkisinin AP'yi aştığını kaydetti. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) yetkilileri de karara aynı sertlikte yanıt verdi.
Neden gündemde?
Konu, yaklaşık 50 yıl sonra Kıbrıs meselesine dair uluslararası kurumlardan gelen yeni bir pozisyon belgesi olması nedeniyle kritik önem taşıyor. Karar, Doğu Akdeniz'deki enerji denklemleri ve Kıbrıs müzakerelerindeki tıkanıklık sürerken geldi. Avrupa Parlamentosu'nun bu çıkışı, Türkiye-AB ilişkilerinde zaten hassas olan bir dengeyi daha da sarstı. BBC Türkçe'nin aktardığına göre Türkiye, kararın taraflı ve tek yanlı olduğunu, Ada'daki iki halktan sadece birinin anlatısını yansıttığını vurguladı. Sözcü Gazetesi ve Milliyet'in manşetlerinde yer alan haberlere göre, iktidar ve muhalefetten peş peşe gelen açıklamalar, kararın ulusal bir mesele olarak sahiplenildiğini gösteriyor.
Bilinmesi gerekenler
Kıbrıs Barış Harekatı, 20 Temmuz 1974'te Türkiye'nin garantör devlet sıfatıyla, Ada'daki Türk toplumunu hedef alan darbeye karşı askeri müdahalede bulunmasıdır. Hukuki dayanağını, 1960 tarihli Uluslararası Garanti Antlaşması'ndan alır. TRT Haber'in 'Son Dakika' olarak duyurduğu haberde, kararın Türk tarafı için hiçbir bağlayıcılığı olmadığı, uluslararası hukukun Türkiye'nin meşru müdahale hakkını tanıdığı belirtiliyor. Ankara ve Lefkoşa, harekat olmasaydı Ada'daki Türk varlığının tamamen silinebileceği tezini yineliyor. AP'nin daha önce de benzer kararlar aldığı ancak bunların uygulama kabiliyeti bulmadığı hatırlatılıyor. Halk TV'nin aktardığı siyasi tepkiler, kararın 'küstahça' olduğu yönünde birleşiyor.
Sırada ne var?
Kararın hukuki bir yaptırımı olmasa da, diplomatik alanda yeni bir gerilim dalgası yaratması bekleniyor. Türkiye'nin, Doğu Akdeniz'deki sondaj faaliyetlerine ve Kıbrıs'ta iki devletli çözüm vurgusuna bu tür kararlardan etkilenmeden devam edeceği mesajı veriliyor. İlerleyen günlerde konunun Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde ortak bir bildiriyle kınanması, AB nezdindeki Türk diplomatların girişimlerini artırması ve KKTC Cumhurbaşkanı Ersin Tatar'ın konuyu uluslararası platformlara taşıması öngörülüyor. Süreç, Türkiye'nin AB üyelik perspektifinden giderek uzaklaştığı bir dönemde, karşılıklı güveni daha da zedeleyen bir kilometre taşı olarak kayda geçti.
Sık Sorulan Sorular
Avrupa Parlamentosu'nun Kıbrıs kararı Türkiye için bağlayıcı mı?
Hayır. Avrupa Parlamentosu'nun tavsiye niteliğindeki kararları yasal olarak bağlayıcı değildir. Türkiye ve KKTC, uluslararası hukukun Türkiye'nin garantörlükten doğan müdahale hakkını tanıdığını belirterek bu kararı 'yok hükmünde' saymaktadır.
Kıbrıs Barış Harekatı'nın hukuki dayanağı nedir?
Harekatın hukuki dayanağı, 1960 yılında imzalanan ve Türkiye, Yunanistan ile İngiltere'nin garantör devletler olduğu Uluslararası Garanti Antlaşması'dır. Türkiye, bu antlaşmanın kendisine verdiği yetkiyle 1974'te Ada'daki Türk toplumunu korumak için müdahale ettiğini vurgulamaktadır.
AP'nin kararına Türkiye'den hangi tepkiler geldi?
İktidar ve muhalefet partileri ortak bir tepki gösterdi. Dışişleri Bakanlığı kararı yok hükmünde sayarken, siyasiler AP'yi haddini aşmakla suçladı. Kararın tarihi gerçekleri çarpıttığı ve Ada'daki diğer halkın haklarını görmezden geldiği ifade edildi.
Bu karar Kıbrıs müzakerelerini nasıl etkiler?
Tek taraflı olarak nitelendirilen bu tür kararların müzakereleri olumsuz etkilemesi bekleniyor. Türkiye ve KKTC, iki devletli çözüm vizyonuna bağlılıklarını yinelerken, bu kararın AB'nin arabuluculuk rolüne gölge düşürdüğü yorumları yapılıyor.