Avrupa macerası 63 yıl sonra bitti tartışmaları: Türkiye-AB ilişkilerinde kırılma anı mı?

Ne oldu?

Avrupa Birliği, 1951’de Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu ile temelleri atılan ve 1993 Maastricht Antlaşması ile siyasi-ekonomik bir bütünleşme hedefleyen uluslarüstü bir yapıdır. Türkiye ise bu yapıya ortaklık başvurusunu tam 63 yıl önce, 1959’da yapmıştı. Şimdi Sözcü Gazetesi’nin “Avrupa macerası 63 yıl sonra bitti” manşeti, zaten stratejik ortaklık zemininde ilerleyen ilişkilerin tamamen koptuğu yorumlarına yol açtı. Aynı saatlerde Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin tarihinde ilk kez bir NATO ve AB üyesi ülkeye savaş gemisi ihraç ettiğini duyurdu. Tezat gibi görünen bu iki gelişme, aslında Türkiye’nin değişen dış politika ve savunma sanayii vizyonunun bir yansıması olarak okunuyor.

Neden gündemde?

Konunun alevlenmesinin iki ana sebebi var. Birincisi, üyelik müzakerelerinin rafa kalktığı bir ortamda yapılan ‘macera bitti’ çıkışının kamuoyunda yarattığı yankı. Türkiye 1987’de tam üyelik başvurusu yapmış, ancak özellikle son yıllarda müktesebat uyumu ve siyasi kriterler konusunda ciddi tıkanıklıklar yaşanmıştı. İkincisi ise Erdoğan’ın duyurduğu ihracat başarısı. Bir NATO ve AB üyesi ülkeye savaş gemisi satışı, Türkiye’nin artık sadece bir ortak değil, aynı zamanda bu birliğin üyelerine kritik teknoloji ve platform tedarik eden bir aktör konumuna yükseldiğini gösteriyor. Bu durum, diplomatik masadaki güç dengesini başka bir seviyeye taşıyor.

Bilinmesi gerekenler

Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki mevcut durum bir üyelikten ziyade stratejik ortaklık çerçevesinde ilerliyor. 450 milyondan fazla nüfusa sahip ve dünya GSYİH’sinin yaklaşık %14,7’lik bölümünü elinde bulunduran AB, Türkiye için hâlâ en büyük ticaret ortağı konumunda. Gümrük Birliği, göç mutabakatı, terörle mücadele ve enerji güvenliği başlıkları canlılığını koruyor. Almanya Ekonomi Bakanı’nın Türkiye’nin Rus gazı konusundaki tutumuna ilişkin yorumları, enerji denkleminde Ankara’nın ne kadar merkezi bir yerde durduğunu hatırlatıyor. Ancak siyasi katılım perspektifinin tükendiği tezi, Sözcü’nün manşetinde vücut bulan yaygın bir kanaate dönüşmüş durumda.

Sırada ne var?

İlişkilerin tamamen koptuğu senaryosu kadar, dönüştüğü gerçeği de masada. Türkiye artık AB’ye girmeyi beklemeden, kendi askeri ve diplomatik enstrümanlarını kullanarak üye ülkelerle ikili ve çok taraflı bağlarını derinleştirmeye çalışıyor. Savaş gemisi ihracatı bu arayışın somut bir çıktısı. Sürecin bundan sonraki seyri, Ankara’nın AB’yi bir ‘kulüp’ olarak mı konumlandıracağı yoksa ticareti canlı tutarak yeni bir diyalog zemini mi arayacağı soruları etrafında şekillenecek. Şimdilik tek net olan şey, 63 yıllık serüvenin artık eski denklemlerle okunamayacağı.