Ateşkes müzakeresi: İsviçre’deki kritik masa, bölgesel gerilimi nasıl şekillendiriyor?

Ne oldu?

Ateşkes müzakeresi, ABD ile İran arasında haftalardır tırmanan ve yer yer sıcak çatışmaya dönüşen gerilimin kontrol altına alınması amacıyla İsviçre'de başlatılan diplomatik bir süreçtir. Müzakerelerin odağında, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapattığı iddiası ve buna karşılık ABD yönetiminin yaptığı sert uyarılar bulunuyor. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf’ın masaya oturduğu belirtilirken, Trump yönetimi görüşmeler öncesinde İran heyetine yönelik “Evinize dönemezsiniz” gibi diplomatik teamülleri zorlayan tehditler savurdu. İslamabad'daki ön görüşmelerin tamamlanmasının ardından İsviçre'ye taşınan ana müzakere trafiği, Lübnan’daki ateşkesin akıbetine de doğrudan bağlanmış durumda. İran tarafı her ne kadar füze programından taviz vermeyeceğini yinelese de, Washington geçici bir ateşkes için yoğun baskı uyguluyor.

Neden gündemde?

Bu müzakere süreci, Orta Doğu’da zincirleme bir krizin eşiğinde olunması nedeniyle Türkiye ve dünya kamuoyunun en üst sıradaki gündem maddesi haline geldi. Gündemin ilk sıralarına oturmasının üç temel sebebi var: Birincisi, Hürmüz Boğazı’nın küresel petrol ticaretinin can damarı olması; olası bir blokajın enerji fiyatlarında yaratacağı şok etkisi piyasaları diken üstünde tutuyor. İkincisi, ABD Başkanı Trump’ın alışılmadık derecede agresif söylemleri; “hararetli” olarak nitelendirilen telefon diplomasisi ve müzakere heyetlerine yönelik tehditkâr dil, diplomasinin geleceğine dair soru işaretleri doğuruyor. Üçüncü olarak, görüşmelere Pakistan’ın arabulucu olarak dahil olması ve İslamabad’daki üçlü zirveler, bölgesel ittifakların yeniden şekillenmekte olduğuna işaret ediyor. İsrail basınında yer alan, ateşkes öncesi İsrail’in ABD’den yeni güvenlik garantileri talep ettiği haberleri de sürecin ne kadar kırılgan olduğunu gözler önüne seriyor.

Bilinmesi gerekenler

İlk olarak, Hürmüz Boğazı iddiaları konusunda büyük bir bilgi kirliliği yaşanıyor. ABD Deniz Kuvvetleri, İran’ın boğazı kapattığı haberlerini resmen yalanladı; ticari gemi geçişlerinin kontrollü de olsa devam ettiğini açıkladı. Ancak İran’a yakın kaynaklar, tatbikat amaçlı geçici kısıtlamalar olduğunu öne sürüyor. İkinci olarak, diplomatik takvim oldukça sıkışık. Mevcut geçici ateşkesin süresinin dolmasına günler kala, tarafların ikinci tur için takvimi netleştiremediği belirtiliyor. İran heyeti, İslamabad görüşmelerinin ardından yaptığı açıklamada, “sabah saatlerinde devam edileceğini” söylese de, Şarkul Avsat Türkçe'nin aktardığına göre asıl müzakere Lübnan'daki ateşkesin kalıcılığına endekslenmiş durumda. Üçüncü olarak, kamuoyuna yansıyan ilginç bir rozet detayı var; tarafların masada hangi sembolleri kullandığı, temsiliyet konusunda da ince mesajlar verildiğini gösteriyor.

Sırada ne var?

Analistlere göre, İsviçre’deki bu kritik masa, kısa vadede bir ateşkesle sonuçlansa bile, bunun kalıcı bir barışa evrilmesinin önünde ciddi yapısal engeller var. İran’ın nükleer programı ve vekil güçler üzerinden sürdürdüğü bölgesel nüfuz mücadelesi masada çözülecek konular değil. Sürecin geleceğini, Lübnan’da sağlanacak sükunet ve olası bir esir takası anlaşması belirleyecek. Önümüzdeki saatlerde, tarafların ortak bir bildiri yayımlayıp yayımlamayacağı kritik önem taşıyor. Eğer ateşkes süresi uzatılmazsa, Washington yönetiminin askeri seçenekleri tekrar gündeme getirme riski bulunuyor. Bu nedenle piyasalar ve diplomasi çevreleri, İsviçre’den gelecek kısa bir Twitter mesajına dahi kilitlenmiş durumda.