AP'nin Kıbrıs kararı neden 'yok hükmünde' sayılıyor? İşte perde arkası
Avrupa Parlamentosu'nun Kıbrıs'a ilişkin son raporu Ankara ve Lefkoşa'da sert tepkiyle karşılandı. Türkiye, 'yok hükmünde' dediği kararı diplomatik zeminlerde masaya yatırmaya hazırlanırken, metindeki tarihi atıflar ve güncel suçlamalar tartışma yarattı.
Ne oldu?
Kıbrıs kararı, Avrupa Parlamentosu (AP) Genel Kurulu'nda kabul edilen ve Türkiye'nin Ada'daki askeri varlığını hedef alan yıllık rapor olarak gündeme oturdu. Karar metninde, Kıbrıs sorununun çözümü için iki kesimli, iki toplumlu federal yapıya vurgu yapılırken, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin (TSK) varlığına dair ifadeler Ankara'nın sert tepkisine neden oldu. Raporda özellikle kadınların ve çocukların yaşadığı insan hakları ihlallerine dikkat çekilmesi ve TSK'ya yönelik suçlayıcı bir dil kullanılması, Türkiye tarafından 'akıl dışı iddialar' olarak nitelendirildi. Dışişleri Bakanlığı ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) yetkilileri, kararın 'yok hükmünde' olduğunu ilan ederek metnin tamamen reddedildiğini duyurdu.
Neden gündemde?
Bu karar, Türkiye-AB ilişkilerinin hassas bir dönemden geçtiği sırada geldiği için büyük yankı uyandırdı. Ankara, AP'nin Kıbrıs konusunda yıllardır süregelen 'yanlı ve çarpık yaklaşımının son örneği' olarak gördüğü bu metnin, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın ruhuna ve Ada'daki gerçeklere aykırı olduğunu savunuyor. Türkiye, garantörlük hakkından doğan meşru müdahalesini görmezden gelen bu tür kararların, çözüm sürecine katkı sunmak bir yana, müzakereleri zehirlediği görüşünde. Karar, özellikle Türkiye'deki milli hassasiyetleri tetikleyen tarihi sembollerle de ilişkilendirildi. Örneğin, Kıbrıs Harekâtı'nda ilk çıkan birliğin komutanı Albay Halil İbrahim Karaoğlanoğlu'nun adını taşıyan Girne'deki şehitlik, Kıbrıs Türkleri için Anavatan Türkiye'ye açılan kapıyı simgeliyor. 20 Temmuz 1976'da açılan bu anıt mezarda 71 TSK mensubunun yatması, Ada'daki Türk varlığının bedelini hatırlatan somut bir gerçek olarak hafızalardaki yerini koruyor.
Bilinmesi gerekenler
Karara neden 'yok hükmünde' denildiğini anlamak için üç nokta kritik önem taşıyor. Birincisi, Türkiye bu raporu hukuki bağlayıcılığı olmayan, tamamen siyasi bir tavsiye metni olarak değerlendiriyor. İkincisi, Ankara ve KKTC, raporun Kıbrıs Türk tarafının egemen eşitliğini ve uluslararası anlaşmalardan doğan haklarını yok saydığını belirtiyor. Üçüncüsü, metinde TSK için kullanılan dil, diplomatik nezaket sınırlarını aşan bir saldırı olarak kodlandı ve bu durum milli güvenlik söylemiyle birleştirilerek iç kamuoyuna anlatıldı. Karaoğlanoğlu Şehitliği'nin mimari sembolizmi bile bu tartışmanın ne kadar derin tarihi köklere sahip olduğunu gözler önüne seriyor. Anıtın batısındaki heykeller KKTC'yi, doğusundakiler Türkiye'yi temsil ederken, ikisi arasındaki boşluk Anavatan'a açılan pencereyi simgeliyor. Dört ayrı ayak üzerinde duran yapı, harekâtın dört günde tamamlandığını belirtiyor. Bu simgeler, iki toplum arasında değil, Türkiye ile KKTC arasındaki kopmaz bağı vurguluyor.
Sırada ne var?
Ankara'nın önümüzdeki günlerde konuyu Birleşmiş Milletler ve İslam İşbirliği Teşkilatı gibi platformlara taşıması bekleniyor. Diplomatik kaynaklar, Türkiye'nin bu karara karşı yalnızca sözlü tepkiyle yetinmeyeceğini, AB nezdinde aktif bir lobi faaliyeti yürüteceğini belirtiyor. Ayrıca KKTC ile koordinasyon halinde, Doğu Akdeniz'deki enerji denklemleri de göz önünde bulundurularak yeni bir strateji belirleneceği ifade ediliyor. Kapalı Maraş'ın açılımı ve iki devletli çözüm modeli konusundaki ısrarın, bu karar sonrasında daha güçlü şekilde dillendirilmesi muhtemel. Öte yandan, AB içinde de rapora çekince koyan ülkelerin varlığı, kararın kendi içinde mutlak bir bütünlük taşımadığını gösteriyor. Ankara'nın bu ülkelerle ikili temasları yoğunlaştırarak kararın etkisini kırmaya çalışacağı öngörülüyor.
Sık Sorulan Sorular
Avrupa Parlamentosu'nun Kıbrıs kararı tam olarak nedir?
AP'nin yıllık olarak kabul ettiği ve Kıbrıs'taki durumu değerlendiren bir rapordur. Son kararda Türkiye'nin Ada'daki askeri varlığına yönelik suçlayıcı ifadeler yer almakta, Kıbrıs sorununa iki kesimli federal çözüm çağrısı yapılmaktadır.
Türkiye neden bu karara 'yok hükmünde' diyor?
Çünkü kararın hukuki bağlayıcılığı yoktur ve siyasi bir tavsiye niteliği taşır. Ankara, metnin Kıbrıs Türklerinin haklarını ve Türkiye'nin garantörlükten doğan meşru pozisyonunu görmezden geldiğini savunuyor.
Karaoğlanoğlu Şehitliği'nin bu tartışmadaki sembolik önemi nedir?
Girne'deki şehitlik, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sırasında hayatını kaybeden 71 TSK askerinin anısına inşa edilmiştir. Anıtın mimarisi, Kıbrıs Türkleri açısından Anavatan Türkiye ile kopmaz bağları ve iki devlet arasındaki birliği temsil eder.
AP kararı Kıbrıs müzakerelerini nasıl etkiler?
Türkiye ve KKTC'ye göre bu tür yanlı raporlar müzakereleri zehirlemektedir. İki devletli çözüm modelini savunan taraf, bu karar sonrası federal çözüm konusundaki isteksizliğini daha güçlü dile getirebilir.