Ali Hamaney Veda Töreni: İran'da bir dönemin kapanışı mı, yoksa sistemin kendini yeniden üretmesi mi?

Ne oldu?

Ali Hamaney Veda Töreni, İran İslam Cumhuriyeti’nin en üst düzey siyasi ve dini otoritesi olarak 1989'dan bu yana ülkeyi yöneten Ayetullah Ali Hamaney’in hayatını kaybetmesinin ardından düzenlenen devlet törenleridir. Törenler kapsamında Tahran ve Kum kentlerinde on binlerce kişi sokaklara çıktı. TRT Haber ve diğer Türk medyasına yansıyan görüntülere göre, Tahran caddelerinde Hamaney'in posterleri taşındı, mersiye ve sloganlar eşliğinde geniş katılımlı bir cenaze merasimi gerçekleştirildi. Kum kentindeki tören ise İran'daki dini eğitimin ve Şii ruhban sınıfının kalbi olan kentte ayrı bir sembolik ağırlık taşıdı. Bu tören, sadece bir lidere veda değil, aynı zamanda 45 yıllık İslam Cumhuriyeti tarihinde ikinci kez bir “Veli-i Fakih”in değişimine tanıklık edilmesi anlamına geliyor.

Neden gündemde?

Ali Hamaney, 1989'da Ayetullah Humeyni'nin ölümünün ardından göreve gelmiş ve 3.000.000’u aşkın bir süre boyunca İran'ın en kritik kararlarının tek elde toplandığı bir yönetim inşa etmişti. Bu nedenle onun ölümü, sadece bir lider kaybı değil; nükleer müzakerelerden bölgesel vekalet savaşlarına, başörtüsü protestolarından ekonomik yaptırımlara kadar pek çok başlığı doğrudan etkileyecek bir dönüm noktası olarak görülüyor. Türkiye kamuoyu açısından konunun önemi, iki ülke arasındaki rekabet ve iş birliğini aynı anda barındıran karmaşık ilişkinin seyrini belirleyecek olmasından kaynaklanıyor.

Bilinmesi gerekenler

Hamaney'in yerine geçecek ismi belirleyecek olan Uzmanlar Meclisi’nin çalışmaları, ölüm haberinin hemen ardından başladı. En güçlü aday olarak Hamaney'in oğlu Müçteba Hamaney’in adı öne çıksa da, bu durum hanedanlık eleştirilerini beraberinde getiriyor. Rejim içindeki muhafazakar kanat ile reformcu isimler arasındaki güç mücadelesi, İran’ın iç ve dış politikasının yönünü tayin edecek. Törenlere katılımın yüksek olması devlet propagandası tarafından rejime bağlılık olarak sunulsa da, sahadaki gözlemciler ekonomik kriz ve son protestoların yarattığı yıpranmanın toplumda derin bir kayıtsızlığa da yol açtığını belirtiyor.

Sırada ne var?

40 günlük resmi yas ilan edilmesi beklenen İran'da, önümüzdeki en kritik süreç yeni Dini Lider'in seçimi olacak. Uzmanlar Meclisi’nin kısa süre içinde toplanarak geçici liderlik ve seçim takvimini netleştirmesi gerekiyor. Batı başkentleri ve bölge ülkeleri, yeni liderin nükleer program ve İsrail-Filistin bağlamındaki duruşuna odaklanmış durumda. Türkiye ile ilişkiler açısından ise Suriye, Irak ve Güney Kafkasya dosyalarında yeni dönem liderinin takınacağı tavır belirleyici olacak.