Ali Hamaney Sonrası Dönem: Tahran'da Olağanüstü Geçiş Süreci ve Bölgesel Yankılar

Ne oldu?

İran Hamaney veda, ülkenin uzun yıllardır en üst düzey dini ve siyasi otoritesi olan Ayetullah Ali Hamaney'in hayatını kaybetmesinin ardından başlayan kapsamlı devlet törenleri ve siyasi geçiş sürecini tanımlamaktadır. Resmi makamlarca duyurulan vefat haberini takiben, başkent Tahran başta olmak üzere Meşhed, Kum, İsfahan ve Tebriz gibi beş büyük şehir ile Irak'ın kutsal kentleri Necef ve Kerbela'da eş zamanlı cenaze merasimleri düzenlenmesi planlandı. Yetkililer, sadece İran içinde düzenlenecek törenlere 20 milyonu aşkın kişinin katılmasının beklendiğini açıkladı.

Neden gündemde?

Bu gelişme, İran'ın iç siyasetinde on yıllardır süren bir devrin kapanışı anlamına geldiği için sadece ülke içinde değil, tüm Orta Doğu'da büyük yankı uyandırdı. Gündemi belirleyen en kritik unsurlardan biri, İran Silahlı Kuvvetleri'nden gelen sert ve doğrudan 'intikam' yemini oldu. Ordunun bu çıkışı, Hamaney'in ölüm nedeni veya ölümüne yol açan koşullara dair uluslararası topluma yönelik üstü kapalı suçlamaları beraberinde getirdi. Ayrıca, şimdiye kadar kamuoyunda neredeyse hiç görülmeyen üst düzey bir askeri komutanın cenaze hazırlıkları sırasında ilk kez ortaya çıkması ve medyada yer alması, güvenlik bürokrasisindeki görünürlük stratejisinin değiştiğine işaret ediyor.

Bilinmesi gerekenler

Törenlerin rotası, dini ve siyasi sembolizmi bir araya getirecek şekilde tasarlandı. Hamaney'in naaşının önce Tahran'daki büyük Musalla'da halkın ziyaretine açılacağı, ardından Irak sınırını aşarak Şiiler için büyük manevi öneme sahip Necef ve Kerbela şehirlerine götürüleceği belirtiliyor. Rudaw'ın haberine göre, Irak merkezi hükümeti ve Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nden (IKBY) üst düzey siyasi ve dini temsilcilerin de bu sınır ötesi törenlere katılım sağlaması bekleniyor. BBC'nin Tahran kaynaklarına dayandırdığı haberde ise, özellikle Necef'teki merasimin büyük bir izdihama yol açabileceği ve olağanüstü güvenlik önlemlerinin alındığı vurgulanıyor. İran içindeki cenaze programına 20 milyon kişinin katılması öngörüsü, Humeyni'nin 1989'daki cenazesini hatırlatan ve rejimin halk nezdindeki meşruiyetini göstermeyi amaçlayan dev bir organizasyon olarak yorumlanıyor.

Sırada ne var?

Kısa vadede tüm gözler, Anayasa'yı Koruyucular Konseyi ve Uzmanlar Meclisi'nin yeni dini lideri belirlemek için başlatacağı sürece çevrilecek. Ordunun 'intikam' vurgusu, geçiş sürecinde iç ve dış politikada daha sert bir çizginin benimsenebileceğine dair güçlü sinyaller veriyor. Orta vadede ise yeni liderin, Hamaney'in özellikle nükleer program ve bölgesel vekil güçler konusundaki mirasını nasıl yöneteceği kritik olacak. Geçiş döneminin sancısız atlatılması için rejimin tüm kanatları arasında bir mutabakat sağlanıp sağlanamayacağı ise önümüzdeki saatlerin en önemli sorusu olarak duruyor.