Ali Hamaney kimdir? İran'da resmi cenaze ilanı ve tören süreci başladı

Ne oldu?

Ali Hamaney, 1989 yılından bu yana İran İslam Cumhuriyeti'nin "Dini Lider" unvanıyla en üst otoritesiydi. İran resmi makamları, Hamaney'in vefatının ardından ülke çapında altı gün sürecek büyük bir cenaze programı başlattı. İlk törenler başkent Tahran'da düzenlenirken, cenazenin daha sonra kutsal Şii şehirlerini dolaşarak Necef'e nakledilmesi planlanıyor. Konuyla ilgili bilgi veren BBC ve Euronews, İran'da ulusal yas ilan edildiğini ve kitlesel katılımın beklendiğini aktarıyor. Uzmanpara ve TRT Haber'in servis ettiği haberlere göre, Pakistan Başbakanı Şerif ve Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz resmi törene katılmak üzere İran'a hareket edecek.

Neden gündemde?

Ali Hamaney'in ölümü, sadece İran'da değil tüm Orta Doğu'da dengeleri sarsabilecek tarihi bir kırılma anı olarak değerlendiriliyor. Kendisi, 19 Nisan 1939'da Meşhed'de doğmuş ve 1981-1989 arasında İran'ın üçüncü cumhurbaşkanı olarak görev yapmıştı. Kurucu lider Ayetullah Humeyni'nin ölümünün ardından 4 Haziran 1989'da Uzmanlar Meclisi tarafından ikinci dini lider seçilmişti. 2026 yılının Şubat ayındaki vefatına kadar tam 37 yıl boyunca devletin başı ve silahlı kuvvetlerin başkomutanı olarak İran'ı yönetti. Resmi web sitesine dayandırılan bilgilere göre, gençlik yıllarında Şah rejimi tarafından altı kez tutuklanıp sürgüne gönderilmiş, 1981'de ise bir suikast girişimi sonucu sağ kolu felç olmuştu. Özellikle Devrim Muhafızları ile kurduğu yakın ilişki ve ülke içindeki muhalefeti bastırmadaki rolü, siyasi mirasının en tartışmalı yönleri arasında yer alıyor.

Bilinmesi gerekenler

Ali Hamaney, yasama, yürütme ve yargı organları ile medya üzerinde doğrudan veya dolaylı mutlak nüfuza sahipti. Ekonomi ve dış politikadan ulusal planlamaya kadar her alanda nihai karar merci olarak görev yaptı. Humeyni'nin varisi olarak seçilmeden önce Astan Kuds Razavi gibi ülkenin en büyük dini vakıflarından birinin başında bulunuyordu ve İran-Irak Savaşı'nda aktif rol oynamıştı. Orta Doğu'da en uzun süre görev yapan devlet başkanı unvanını taşıyan Hamaney'in ardından, İran'da halefiyet sürecinin nasıl işleyeceği ve Uzmanlar Meclisi'nin kimi seçeceği uluslararası kamuoyunun en yakından izlediği başlık. Cenaze programının altı güne yayılmış olması, hem İran içinde duygusal bir veda havası estiriyor hem de rejimin birlik ve beraberlik mesajı vermesi için bir platform işlevi görüyor.

Sırada ne var?

Tahran'dan başlayarak Necef'e uzanan cenaze rotasında milyonlarca kişinin sokaklara dökülmesi bekleniyor. Törenlere katılacak üst düzey yabancı heyetlerin açıklanması, İran'ın bu süreçteki diplomatik angajmanının da bir göstergesi olarak okunuyor. Asıl kritik gelişme ise yas sürecinin sona ermesinin hemen ardından başlayacak olan yeni dini lider seçimi olacak. Uzmanlar Meclisi'nin toplanarak Hamaney'in halefini belirlemesi gerekiyor. Bu süreçte, özellikle Devrim Muhafızları'nın tutumu ve iç siyasetteki güç mücadelesi, İran'ın gelecekteki iç ve dış politika eksenini doğrudan şekillendirecek.