Ali Hamaney'in cenaze töreni: İran'da yas, siyasi hesaplaşma ve 'intikam' gölgesinde büyük bir güç gösterisi

Ne oldu?

Ali Hamaney'in cenaze töreni, İran'ın dini liderinin vefatının ardından başkent Tahran'da başlayıp kutsal şehir Meşhed'e kadar uzanacak altı günlük kapsamlı bir devlet töreniyle gerçekleştiriliyor. İlk olarak Tahran Üniversitesi'nde kılınan cenaze namazına on binlerce kişi akın etti. Kalabalıklar, taşınan tabutun etrafında toplanarak sık sık hep bir ağızdan "İntikam" sloganları yükseltti. Tören, yalnızca bir yas merasimi değil, aynı zamanda rejimin kitlesel desteğini sergilediği bir gövde gösterisine dönüşmüş durumda. Resmi kaynaklar, cenazenin daha sonra Kum ve İsfahan gibi büyük şehirleri dolaşarak Meşhed'deki İmam Rıza Türbesi'nde toprağa verileceğini belirtiyor.

Neden gündemde?

Hamaney'in ölümünün ardından düzenlenen bu cenaze töreni, İran İslam Cumhuriyeti için bir dönemin kapanışı ve belirsiz bir geleceğin başlangıcı olarak görülüyor. Konuyu uluslararası kamuoyunda asıl alevlendiren ise törenin, iddia edilen bir ABD-İsrail saldırısı sonucu vefat ettiği yönündeki haberlerin gölgesinde başlaması. Henüz resmi makamlarca doğrulanmayan bu iddialar, cenazeyi devasa bir siyasi protestoya çevirdi. Tabutun üzerine örtülen siyah sarık ve kefiye, Hamaney'in hem dini hem de siyasi kimliğine vurgu yaparken, meydanları dolduran kitleler için İsrail ve ABD'ye karşı direnişin sembolü olarak yorumlandı. Törenin büyüklüğü ve verilen mesajlar, ülkedeki yas havasının çok ötesinde, bölgesel bir hesaplaşmanın da habercisi niteliğinde.

Bilinmesi gerekenler

Cenaze programı, İran'ın dört bir yanını kapsayan ve milyonlarca kişinin katılması beklenen bir lojistik organizasyonu içeriyor. Törenlerin altı güne yayılmasının amacı, farklı şehirlerdeki halkın lidere son kez veda edebilmesini sağlamak. Programa göre Tahran'dan sonra sırasıyla Kum, İsfahan, Yezd, Birjand ve son durak olarak Hamaney'in doğum yeri olan Meşhed ziyaret edilecek. Tabutun üzerindeki siyah sarık, onun Hz. Muhammed soyundan gelen bir seyyid olduğunu simgelerken, Filistin kefiyesi İran'ın dış politikadaki temel duruşunun altını bir kez daha çiziyor. Korteje eşlik eden üst düzey askeri ve sivil yetkililerin tavırları ve konuşmaları, yeni liderlik yarışına dair ilk ipuçlarını da barındırıyor. Ölüm nedeni hakkında uluslararası medyada yer alan çelişkili iddialar ise rejim tarafından ne doğrulanıyor ne de resmi olarak yalanlanıyor.

Sırada ne var?

Cenaze merasimlerinin tamamlanmasının hemen ardından gözler, yeni dini liderin belirlenmesi sürecine çevrilecek. Anayasaya göre Uzmanlar Meclisi'nin toplanarak halefi seçmesi gerekiyor. Bu kritik geçiş döneminde, cenazede ortaya konan 'intikam' söyleminin iç ve dış politikada ne kadar belirleyici olacağı merak konusu. Özellikle, saldırı iddialarına yönelik somut bir askeri veya istihbari karşılık verilip verilmeyeceği, İran'ın bölgesel stratejisini doğrudan etkileyecek. Aynı zamanda, Hamaney'in ölümüyle oluşan güç boşluğunun, zamanında sekteye uğrayan nükleer müzakereler ve Batı ile ilişkilerde yeni bir sayfa açıp açmayacağı da belirsizliğini koruyor.